تبليغاتX
biogerafy

                     salamlar olsun sız sevgili oxuculara yenıdən gəlmişəm      

نصرت کسمنلي:
ياشاييشي:(biogerafy)

نصرت کسمنلي 60 ايل بوندان اؤنجه،باشقا سؤزله دئسک،ايکينجي دونيا ساواشينين سون آنلاريندا 1946 نجي ايل،دکابر آيي نين 29 ندا آذربايجان جمهوريتي نين گوزل گوشه لريندن بيري اولان((قازاق)) بؤلگه سينده دونيايا گؤز آچدي.آرتير مالي يام کي بعضب قايناقلاردا اونون دوغوم تاريخيني 1945 نجي ايلله باغلاييرلار.
ايلک و اُرتا تحصيلاتيني کند و رايون محيطلرينده اوغورلا بيتيرن شاعير،1966 نجي ايلي باکي دؤلت اونيوئرستئتينين ژورناليست فاکولته سينه داخيل اولدو.عين زاماندا اؤز توکنمز استعدادي نتيجه سينده بير چوخ قزئت و ژورناللا امکاداشليق ائتمه يه باشلادي.او باکي قزئتينين مخبر و ادبي ايشچي وظيفه سينه قبول ائديلديينه گؤره،فاکولته نين  غيابي شعبع سينع کئچمک مجبوريتينده قالميشدير.
نصرت،عالي تحصيلاتيني اوغورلا باشا چاتديرديقدان سونرا آز بير زاماندا آذربايجان يازيچيلر اتفاقينا چاغريلدي و همين بيرليين ادبي امکادلشلاغينا قبول ائديلدي.
شاعير،اون ايل ليک يازيچي لار بير لييي فعاليتينده،بير چوخ مُکافاتلارا لايق گؤرونموش وهمين اللرده اؤزونون پرلاق دؤرونو ياشاميشدير.
نصرت کسمنلي آذربايجان جمهوريتي نين استقلالي اوغروندا اليندن گلني اسيرگه مه ميشدير. سؤوئت لر بيرلييي داغيلديقدان سونرا،شاعير آرزو ائتديي بير چوخ اؤلکه لري،خصوصي يله ايران و تورکيه کيمي مملکت لري ياخيندان گؤره بيلميشدير.
مستقيل ليک دؤرونده اونون دويغو دُلو کيتابلاري بير_بيرينين آردينجا ايشيق اوزو گؤرمه يه باشلاميش و عين حالدا اؤزونون عنعنه وي پئشه سي اولان پورناليست فعاليتيندن ده ال چکمه ميش دير .آرزو ائتدييي مستقل لييينداديني آنماميش و 21 نجي عصره آدديم آتديغي بير زاماندا بؤيرک خسته لييينه توتولموشدور و 2003 نجي ايلي(1382) نين پاييزيندا اَن چوخ سئدييي تبريز شهرينين ايستي قوينوندا ابدي يوخويا گئده رک سون منزله يولا دوشدو .بو تايين ادبي و محيطيني درين ماتمه غرق ائتدي،بيز آجي گؤز ياشلاري ايچه ريسينده اونو باکييا آپاريب و ايکينجي فخري قبريستانليقدا تورپاغا تاپشيرديق


آللاهدان ايسته ييم....

ديز چوکوب قارشيندا دعا ائديرم
اوجالاردان اوجا بيليرم سني
ساخلا اؤز يانيندا روحومو،آللاه
بير ده بو دنيايا گتير مه مني

سيرلي رؤيالاريم داغيلاجاق سا؛
آرزوم گؤزلريمده بوغولاجاق سا؛
عذابيم منيمله دوغولاجاق سا؛
بيرده بو دنيايا گتير مه مني .

نامردي مرديندن چوُخ اولاجاق سا؛
عاليم آج گدالار توخ اولاجاق سا؛
يارانميشلار بير گون يوخ اولاجاق سا؛
بيرده بو دنيايا گتير مه مني .

بو دنيا ذؤوق ـ صفا وئرمه سه اگر؛
هر درده بير شفا وئرمه سه اگر؛
عزرائيل استعفا وئرمه سه اگر
بيرده بو دنيايا گتيرمه مني.

بو يالان دونيانين ترس آيناسي وار؛
سئوينجه بنزه ين چوخ بلاسي وار؛
تکرار گؤرمه ييميين نه معناسي وار؟
بير ده بو دنيايا گتيرمه مني .

گؤردوم بو دنياني،قورو قفس دير؛
سن بيزه وئرديين عبرتلي درسدير؛
بير دفعه پئشمان اولموشام،بس دير؛
بير ده بو دنيايا گتير مه مني.

ديز چوکوب قارشيندا دعا ائديرم
اوجالاردان اوجا بيليرم سني
ساخلا اؤز يانيندا روحومو،آللاه
بير ده بو دنيايا گتير مه مني

+ نوشته شده در  شنبه شانزدهم تیر 1386ساعت 0:40  توسط aşgın | 

پروین اعتصامی در سال 1285 هجری شمسی در خانواده ای دانش پرور و اهل قلم به دنیا آمد . در دوران کودکی، زبان های فارسی و عربی را زیر نظر معلمین خصوصی در منزل و زبان انگلیسی را در مدرسه آمریکاییها فراگرفت.
ذوق سرشار و وجدان بیدار پروین با آشناییش به فنون ادب درهم آمیخت و وی را در زمان حیات کوتاه خود به جایگاه بلندی رساند.
دیوان پروین ، شامل 248 قطعه شعر می باشد که 65 قطعه از آن به صورت مناظره می باشد، که به شیوه ای هنرمندانه به پند و اندرز و شرح پریشانی مستمندان و انتقاد از عالمان بی عمل می باشد.

مناظره میان گل و گیاه ، نخ و سوزن ، سیر و پیاز ، مور و مار، دیگ و تاوه ، مست و هشیار .....که با طنزی لطیف همراه است ، گویای اشاراتی است واضح و روشن که وی در آن ها به ترسیم فساد و تزویر اجتماع زمان خود می پردازد. بنابراین شعر پروین از برجسته ترین نمونه های شعر تعلیمی به حساب می آید.

پروین رمز عظمت و بزرگی انسان را در گرو تربیت یافتن در دامان مادر می داند و می گوید:

اگر افلاطن و سقراط بوده اند بزرگ
بزرگ بوده پرستار خردی ایشان.
به گاهواره مادر بسی خفت ،
سپس به مکتب حکمت حکیم شد لقمان.

پروین زنی صریح اللهجه و صادق بود که اعتقاد داشت باید از سر جان به جانبداری از حقیقت برخاست و سخن حق را به هر قیمتی به زبان جاری کرد :

وقت سخن مترس و بگو آنچه گفتنی است
شمشیر روز معرکه زشت است در نیام!

پروین پادشاهان را به گرگهایی تشبیه نموده که لباس شبان بر تن کرده اند و در جایی از زبان پیرزنی
می گوید:
ما را به چوب و رخت شبانی فریفته است
این گرگ سالهاست که با گله آشناست!

پروین در سال 1320 هجری

 

شمسی دیده از جهان فروبست

بلبلی گفت بکنج قفسی  

 

که چنین روز، مرا باور نیست
آخر این فتنه، سیه کاری کیست گر که کار فلک اخضر نیست
آنچنان سخت ببستند این در که تو گوئی که قفس را در نیست
قفسم گر زر و سیم است چه فرق که مرا دیده بسیم و زر نیست
باغبانش ز چه در زندان کرد بلبل شیفته، یغماگر نیست
همه بر چهره‌ی گل می‌نگرند نگهی در خور این کیفر نیست
که بسوی چمنم خواهد برد کس بجز بخت بدم رهبر نیست
دیده بر بام قفس باید دوخت دگر امروز، گل و عبهر نیست
سوختم اینهمه از محنت و باز این تن سوخته خاکستر نیست
طوطی از قفس دیگر گفت چه توان کرد، ره دیگر نیست
بسکه تلخ است گرفتاری و صبر دل ما را هوس شکر نیست
چو گل و لاله نخواهد ماندن سیرگاهی ز قفس خوشتر نیست
دل مفرسای بسودای محال که اگر دل نبود، دلبر نیست
در و بام قفست زرین است صید را بهتر ازین زیور نیست
زخم من صحن قفس خونین کرد همچو من پای تو از خون، تر نیست
تو شکیبا شو و پندار چنان که بجز برگ گلت بستر نیست
گه بلندی است، زمانی پستی هر کس ای دوست، بلند اختر نیست
همه فرمان قضا باید برد نیست یک ذره که فرمانبر نیست
چه هوسها بسر افتاد مرا که تبه گشت و یکی در سر نیست
چه غم ار بال و پرم ریخته شد دگرم حاجت بال و پر نیست
+ نوشته شده در  جمعه پنجم آبان 1385ساعت 22:5  توسط aşgın | 
صالح عاصم كفاش معروف به پرويز كه در شعر (عاصم)تخلص ميكند روز13/ديماه/1320 در محله ئ قديمي جمعه مسجد اردبيل درخانهء پدر بزرگ فقيدش شادروان غلام عسگر عاصم كفاش –كه از خادمين دربار حسيني و شاعري دلسوخته و بي تكلف بوده -قدم به جهان هستي گذاشت.پدر مرحومش اسمعلي داراي ذوق ادبي بود ودر راستهء كفاشان بازار اردبيل به كفاشي اشتغال داشت.

صالح عاصم  تحصيلات ابتدايي را در دبيرستان سنايي واقع در كوچهءحسن آباد وتحصيلات متوسته را در دبيرستان پهلوي و صفوي به پايان رسانيد. پس از انجام خدمت وظيفه وارد تربيت معلم تبريز شد و پس از گذراندن دورهء آموزشي يكساله به زادگاه خود بازگشت تا به عنوان معلم استخدام شود ودر دبيرستانهاي اردبيل به تدريس پرداخت .وي در سال1353 به دانشسراي عالي تهران راه يافت ودر رشتهء زبان وادبيات زبان انگليسي به اخذ مدرك ليسانس نائل گرديد. عاصم كه درسال 1343 ازدواج نموده داراي سه فرزند به نامهاي داور و داريوش و رامين ميباشد كه دريغا شمع حيات دومين فرزندش در زمستان سال 1376 به خاموشي گرائيد وروح شاعر را براي هميشه داغدار كرد. عاصم در اين ماتم شعر سوز ناكي دارد كه بيتي از آن نقل مي شود:

منه بير داغ دادين‌، اسفند آيي،داديري فلك

تابيلم سينه ي زينب ده كي آمار نه دير

عاصم ،علاوه بر مهارت در مراثي غزلهاي اجتماعي و چار پاره هاي هجايي،منظومه هاي  شيوايي به صورت بحر طويل دارد كه از آن جمله مي توان به قطعهء سوري(جهنمده بيتن گول)وشيخ محمد(ايكينجي بهلول)اشاره كرد.

آثار چاپ شده از اين شاعر عبارتند از:

1.قانلي سحر 1373

2.يارالي دورنا1377

3.نيسگيللي گولوشلر1382

عاصم در حال حاضر عضو انجمنهاي ادبي شعراي آل محمد(ص) وحافظ ونيز انجمن شعر وادب اردبيل مي باشد.

ودر غالب مراسم ملي مذهبي فعالانه شركت مي كند و سرودهاي خود را به سمع علاقه مندان ميرساند.

با نقل يك بند از تركيب بندهاي عاصم اين ترجمهء حال را به پايان مي بريم:

وفا سيز دهريدير (عاصم) وفا سيزدان وفا اومما

خزان تاراج ائدن گلزاردن،روح صفا اومما

كئچين درديله، ناكس دن شفا اومما،دوا اومما

كي ذلت عشقي دانماق دور حسينون جان نثاريندن

 

بیر اثر عاصم دن کی من ازوم انی چوخ سویرم و عاصم یادینده سیزلره تقدیم ائدیرم امیدوارم خوشوز گله...

فلکین قانلین الیندن بیر آتلمیش یئره اندی

 

بیر فلاکت آنانین جان شیره سیندن سوتون امدی

 

بوللی نیسگیل شله سین چینینه آلدی

 

تای توشوندن دالی قالدی ساری گل مثلی سارالدی

 

گونو تک باغری قارالدی

 

درد الیندن زارا گلدی گونو گوندن قارا گلدی

 

خان چوبانسیز سئله تاپشیرسین اوزون یوردوموزا بیر سارا گلدی

 

بیر وفاسیز یار الیندن یارا گلمز سانا گلدی

 

بیر یازیق قیز جان الیندن جانا گلمز جانا گلدی

 

کئچه جکده الموت دامنه سیندن بورایا درمانا گلدی

 

بیر آدامسیز سوری آدلی،الی باغلی،دیلی باغلی!

 

سوری کیمدور؟ بیر گولدی جهنمده بیتیبدور

 

سوری بیر دامجیدور گوزدن آخاراغ اوزده ایتیبدور

 

سوری یول یولچیسیدور اَیریده یوخ دوزده ایتیبدور

 

سوری بیر مرثیه دور اوخشایاراق سوزده ایتیبدور

 

او کونول لرده کی ایتمیشدی ازلدن اودو گوزدنده ایتیبدور

 

سوری بیر گوزلری باغلی،اوزو داغلی،سوزو داغلی،اولوب

 

 هاردان هارا باغلی!

 

بوشلاییب دوغما دیارین اموب البته یاریندان ال اوزوب هر نه واریندان

 

قورخماییب شهریمیزین قیشدا آمانسیز بورانیندان نه قاریندان

 

گزیر آواره تا پا یاندیریجی دردیده چاره تاپا بیلمیر

 

چوخ سویر عشقی باشیندان آتا،آما آتا بیلمیر

 

اُوا باخ اُوچی دالینجا قاچیر آما چاتا بیلمیر

 

ایش دونوب لیلی دوشوب چوللره مجنون سراغیندا

 

شیرین الده تئشه،داغ پارچالییر فرهاد اوتورموش اوتاغیندا

 

تشنه لب قو نئجه گور جان وری دریا قیراغیندا

 

گوزده حسرت یئرینی خوشلایوب ابهام دوداغیندا

 

وارلیغین سون اثری آز قالیر ایتسین یاناغیندا

 

سانکی بیر کوزدی بورونموش کوله وارلیق اوجاغیندا

 

کوزریر پیلته کیمین یاغ توکه نیب دور چراغیندا

 

بوی آتیر رنج باغیندا قوجالیر گنج چاغیندا

 

بیر آدامسیز سوری آدلی،الی باغلی دیلی باغلی

 

سوری جان اومما فلکدن،فلکین یوخدی وفاسی

 

نقدر یوخدی وفاسی او قدر چوخدی جفاسی

 

کهنه رقاصه کیمی هر کسه بیر جوردی اداسی

 

او ایاقدان دوشه نی ایستیر،ایاقدان سالان اولسون

 

او تالانمیشلاری ایستیر گونی گوندن تالان اولسون

 

او آتیلمیشلاری ایستیر هامودان چوخ آتان اولسون

 

او ساتیلمیشلاری ایستیر قول ائدر کن ساتان اولسون

 

نئله مک قورقو بوجوردور فلکین نظمی ازلدن اولوب اضدادینه باغلی

 

قاراسیز آغلار اولانماز دره سیز داغلار اولانماز اولوسیز ساغلار اولانماز

 

گرک هر بیر گوزله بیر دانا چیرکینده یارالسین

 

بیری انسین یره گویدن بیری عرشه اوجالانسین

 

بیری چالسین ال ایاق غم دنیزینده،بیری ساحلده سئوینجیله دایانسین

 

بیری ذلت پالازین باشه چکیب یاتسادا آنجاق،بیرینین بختی اویانسین

 

بیری قویلانسادا نعمتلره یئرسز،بیری ده قانه بویانسین

 

آی آدامسیز سوری آدلی،ساچلاریندان دارا باغلی!

 

نئله مک ائیش بئله گلمیش؛چور گلنده گوله گلمیش

 

فلکین ایری کمانینده اولان اوخ آتیلاندا دوزه دگمیش

 

دلسیزین باغرینی دَلمیش؛ایری قالمیش دوزو ایمیش

 

اونو خوشلار بو فلک:ائل ساراسین سئللر آپارسین

 

بولبول حسرت چکه رک گول ثمرین یئللر آپارسین

 

قیسی چوللر ده قویوب لیلینی محمیلر آپارسین

 

خسروئی شیرینیله ال اله وئرسین،فرهادین

 

 قامتین اگسین 

 

باخاراق چرخ زامان نشئیه گلسین

 

کئفه دولسون،سوری لار سولسادا سولسون

 

بیری باش یولسادا یولسون

 

سیسقا بیر اولدوز اگر اولماسا اولدوزلار ایچینده بو

 

 سما ظلمته باتماز

 

داش آتان کول باشی قویموش  داشینی اوزگیه آتماز

 

سن یئتیشسن هدفه اوندا فلک مقصده

 

 چاتماز،داها افسانه یاراتماز

 

سوری ای باشی بلالی زامانین قانلی غزالی

 

سوری بیر گوشدی خزان آیری سالیبدور یوواسیندان

 

ال اوزوبدور آتاسیندان

 

جوجه دیر حیف اولا سود گورمییب اصلا آناسیندان

 

او زلیخا کیمی یوسیف ائیین آلمیر لیباسیندان

 

بونا قانع دی تنفس اده بیر یار هاواسیندان

 

درد وئرن درده سالوب آمما خبر یوخ داواسیندان

 

آغلایوب سیتقایاراق بهره آپارمیر دوعاسینان

 

او بیر آئینه دی رسام چکوب اوستونه زنگار اوندا،یوخ قدرت گفتار

 

اوزی چیرکین دیلی بیمار،گنج وقتینده دل آزار

 

گوره سن کیم دی خطا کار،گوره سن کیم دی خطا کار؟

+ نوشته شده در  پنجشنبه سیزدهم مهر 1385ساعت 18:13  توسط aşgın | 

Səməd Behrəngi                   صمدبهرنگی

                                   

 

 

سال و محل تولّد: 1318 چرند آب تبريز
سال و محل وفات: 1347 اردبيل

صمدبهرنگي درتيرماه 1318 درمحله چرندآب تبريز زاده شد.پس از گذراندن دوران ابتدايي ودوره اول متوسطه به دانشسراي مقدماتي تبريز راه يافت پس ازآ، ضمن تدريس درروستاهاي آذربايجان ، ششم متوسطه رابه صورت متفرقه گذراند وسپس ازدانشكده ادبيات دانشگاه تبريز دررشته زبان انگليسي فارغ التحصيل شد.وي ازسال 1336 كارمعلمي راآغاز كردوهمزمان به گردآوري وبازنويسي داستان هاي عاميانه، ترجمه آثار مختلف خارجي وتأليف كتاب براي كودكان وتحقيق درمسايل تعليم وتربيت پرداخت .صمد گاه آثارش رابه نام هاي بهرنگ صاد وچنگيز مرآتي مي نوشت. آثاربهرنگي پس ازمرگ وي توسط ناشران به چاپ رسيد. كتاب ماهي سياه كوچولوي او ازسوي شوراي كتاب كودك به عنوان بهترين كتاب سال شناخته شدو تصاوير همين كتاب كه توسط فرشيد مثقالي تصويرگري شده بودجوايز متعددي ازجشنواره هاي معتبر جهاني دريافت كرد .

آثار: برخي از آثار صمدبهرنگي براي كودكان عبارتنداز: الدوز وكلاغ ها ( 1345) الدوز وعروسك سخن گو( 1346) پسرك لبوفروش ( 1346) ماهي سياه كوچولو ( 1347) كچل كفترباز( 1348) دانه برف (1348) وتلخون وچندقصه ديگر ( 1349) کند و کاو در مسائل آموزشی

 

صمد بهرنگي (ص.قارانقوش،چنگيزمرآتي،بابك،بهرنگ،آدي باتميش،داريوش نواب مراغه اي، افشين پرويزي،ص آدام،سولماز،داص و ...)
 1318 ۱۳۱۸: دوم تير ماه ، تولد در محله چرنداب تبريز،كوچه ي اسكويي لر.
 1325 ۱۳۲۵: ورود به دبستان 21 آذر.
 1328 ۱۳۲۸: انتقال به دبستان جاويد (تحصيل سال چهارم،پنجم،ششم).
 1331 ۱۳۳۱: مهر ماه ورود به دبيرستان تربيت تبريز.
 1332 ۱۳۳۲: احضار پدر وتذكر در مورد فعاليت هاي او،وحرفهاي كه در مورد مسايل روز مطرح مي كند .
 1334 ۱۳۳۴: مهر ماه ورود به دانشسرا.
 1335 ۱۳۳۵: انتشار روزنامه فكاهي «خنده» با همكاري بهروز دهقاني.
 1336 ۱۳۳۶: خردادماه، پايان دانشسرا وعزيمت به روستاهاي آذربايجان.
 1339 ۱۳۳۹: تحصيل در رشته زبان همزمان با تدريس .
 1339 ۱۳۳۹: اخطار اداره فرهنگ در مورد تحصيل همزمان با تدريس.
 1340 ۱۳۴۰: ششم ارديبهشت نوشتن « تلخـــــون »و قصه آه  با امضا ي ص.قارانقوش .
 1341 ۱۳۴۱: 17 آذر ،اخراج از دبيرستان وانتقال به دبستان و  دريافت گواهي نامه ي پايان تحصيلات از دانشگاه تبريز .
 1342 ۱۳۴۲: چاپ كتاب « پاره پاره » وترجمه «خرابكار،كلاغ سياهه»
 1
342 ۱۳۴۲: نوشتن « الدوز و كلاغها ، كندوكاو در مسايل تربيتي ايران  ».
1342 ۱۳۴۲: نوشتن كتاب الفباي آذري براي مدارس آذربايجان (چاپ نشده) .
 1343 ۱۳۴۳: تحت تعقيب قرار گرفتن به خاطر چاپ كتاب «پاره پاره»وحكم تعليق از خدمت به مدت 6 ماه   .   
 1343 ۱۳۴۳: ونوشتن كتاب «انشاء ساده»وتبرئه در دادگاه تجديد نظر .
 1344 ۱۳۴۴: انتشار « مهد آزادي »وآشناي مناف فلكي كه جوان قاليباف بود او به كمك صمد به تحصيلات تا دانشگاه ادامه داد  .
 1345 ۱۳۴۵: جلد دوم « بولماجالار وقوشماجالار » و « الدوزو كلاغها » .
 1346 ۱۳۴۶: انتشار « كچل كفتر باز » ، « افسانه محبت » و « پسرك لبو فروش » .
 1347 ۱۳۴۷: انتشار « يك هلـو هزار هلو » ، « 24 ساعت در خواب وبيداري »، « كور اوغلو وكچل حمزه » .
 1347 ۱۳۴۷:  و انتشار « ماهــي سياه كوچولو »  .
                            و
نهم شهريور 1347  پيوستن به ابديت به وسيله موجهاي رود ارس
 


                         صمد بهرنگی تاريخ تولد وتاريخ مرگ ندارد.

 شاهكارآن زندگيش بـــــــود.
صمدبهرنگي ، بي شك يكي ازشاخص ترين معلمان مبارز ايران است.صمد در دوم تيرماه 1318دريكي ازخــــانه هاي جنــوب محله چرنداب تبريزبه دنيا آمد.از سال 1336معلم روستاهاي آذربايجان شد و مدت يازده سال در روستاهاي ممقان،قدجهان،آذرشهر،گوگان وآخيرجان به بچه هاي روستائي درس داد.ليكن هنگامي كه رژيم دريافت كه او قصد آگاه سازي دارد و تنهابه آموختن لاطائلات كتابهاي درسي به دانش آموزان قناعت نمي كند،كمربه نابوديش بست.صمد در نهم شهريور1347به دست عمال شب پرست ساواك شهيدشد.وجسدش دررودخانه ارس از
آب گرفته شد.
صمد
از نخستين پيشگامان جنبش نوين انقلابي ايران بود.او
به همراه دوست رزمنده اش معلم فداكار بهروز دهقاني ازفدائيان شاخه تبريزبود.
صمدبهرنگي هميشه يك معلم متعهدباقي ماند.چه به هنگامي كه دركلاسهاي روستايي باشاگردان گرسنه و
پابرهنه روستاهاي آذربايجان بود و چه به هنگامي كه براي بچه ها و درحقيقت براي همه «قصه»مي نوشت و چه آن زمان كه مسائل تعليم و تربيت را درجامعه ايران با ديد تيز بين خود نقد
مي كــــــــــــــــــرد.
...چنين بود
صمد،اين آموزگار آذربايجاني كه روستاها را شخم مي كرد تا همچنان خستگي ناپذير بذر اميد به
پاشد،زنگ بيدارباش را بكوبد، و اثرقصه هاي وحشت رابزدايد.
وچنين بود كه افشانندگان هراس و دلبستگان به خواب هراسان شدند و اين معلم آگاه و دانا را خيلي زود از ما گرفتند.اماغافل از اين كه مايادگرفتيم «تاقدم درراه نگذاريم ترسمان نمي ريزد»
   

                                                        <<سحـــرتاچه زايد شب آبستن است>>

 

BALACA QARA BALIQ Səməd Behrəngi

 

 

 

 

Çillə axşamı idi. Qoca Balıq dəryanın dibində nəvə-nəticələrini ətrafına

toplayıb onlara nağıl danışırdı:

–Biri var idi, biri yox idi, bir Balaca Qara Balıq var idi. O anası ilə birlikdə

kiçik bir arxda yaşayırdı. Arxın suyu dərəyə axırdı. Balaca Qara Balıqla

anasının bir qara daşın dalında, yosunların arasında evləri var idi. Ana və

bala səhərdən axşama qədər bir-birinin dalına düşüb üzür, hərdən başqa

balıqlara qoşulub sür’ətlə balaca bir yerdə gəzişir və geri qayıdırdılar. Qara

Baliq anasının bircəsi idi.

Bir neçə gün idi ki, o, fikrə dalır , az danışırdı. könülsüz və tənbəl- tənbəl o

tərəf-bu-tərəfə gedir, geri qayıdırdı. Çox vaxt anasından xeyli geri qalırdı.

Anası əvvəlcə elə bilirdi ki, sadəcə olaraq balasının kefi yoxdur, bu

kefsizlik tezliklə keçib gedəcəkdir. Lakin... Demə, Balaca Balığın dərdi

varımış...

Bir gün səhər tezdən, günəş doğmamış, Balaca Balıq anasını yuxudan

oyadıb:

–Anacan, –dedi, sənə bir neçə kələmə sözüm var.

–Eh, sən də vaxt tapdın! Danışmağı sonraya saxla. Yaxşı olar ki,gəzməyə

çixaq, –deyə AnaBaliq gözlərini ovuşdurdu və əsnədi.

–Yox, anacan, mən daha belə gəzməyi istəmirəm. Gərək burdan gedəm, –

deyə Balaca Balıq e’tiraz etdi.

Anası heyrətlə ona baxıb soruşdu:

–Doğurdan getmək istəyirsən?

–Bəli, anacan, hökmən getməliyəm!

–Axı, alaqaranlıqda hara getmək istəyirsən?

–Istəyirəm, gedim görüm, arx harada qurtarır.Bilirsənmi, anacan,uzun

müddətdir ki, fikirləşirəm, görəsən arx harada qurtarır? Amma indiyə

qədər bir nəticəyə gələ bilməmişəm.

Dünən gecədən gözümü yummayıb hər şeyi götür- qoy etmişəm. belə

qərarə gəlmişəm ki, özüm gedib arxın qurtaracağını tapım. Bilmək

istəyirəm başqa yerlərdə nə var, nə yox...

 

–Mən də uşaq olanda belə fikirlərə düşmüşəm, balacan! Arxın nə əvvəli var

, nə axırı. Elə gördüyün nə varsa odur. Arx həmişə axır və qurtarmır.

–Yox anacan, belə deyil. Hər şeyin axırı var.

Məsələn, gecə sona çatır, həftə, ay, il... Məgər bunların sonu olmur?

Balaca Qara Balığın qızışdığını və dil ağıza qoymayıb danışdıqını görən

ana Balıq dedi:

–Boş-boş sözləri bir kənara qoy, dur gəzməyə çıxaq. Indi danışmaq yox ,

gəzib dolanmaq vaxtıdır.

–Yox, ana, mən belə gəzintilərdən yorulmuşam. Burdan uzaqlaşmaq və

başqa yerlərdə nələr olduğunu bilmək istəyirəm. Birdən elə bilərsən ki,

bunları mənə kimsə öyrədib, yox, ana, çoxdan bu fikrə düşmüşəm. Əlbəttə,

ondan-bundan çox şeylər öyrənmişəm. Məsələn, bunu başa düşmüşəm ki,

balıqların çoxu həyatlarını boş-boşuna keçirdiklərindən gileylənirlər. Daim

ah-nalə edir, hər şeydən şikayətlənirlər. Bilmək istəyirəm görüm həyat elə

bir qarış yerdə o yan-bu yana gedib qayıtmaqdanmı, qocalıb heç nə

görməməkdənmi ibarətdir, yoxsa başqa dünya da mövcuddur?

–Balaca, dəli olubsan? Dünya! Dünya! O başqa dünya nə deməkdir? Dünya

elə həmin dünyadir ki, biz yaşyırıq, həyat da ki, elə gördüyün yaşayışdan

ibarətdir!

Bu zaman iri bir balıq onların evinə yaxınlaşdı :

–Qonşu, –dedi,–uşaqla nəyin üstündə belə höcətləşirsən? Deyəsən, bu gün

gəzmək fikriniz yoxdur?

Ana Balıq qonşunun səsini eşidib cavab verdi:

–Gör, zəmanə necə dəyişib?! Uşaqlar öz analarına cib-cib öyrətməyə

başlayıblar.

–Necə məgər? –deyə qonşu iri Balıq soruşdu.

–Gör bu cırtdan haralara getmək istəyir?! Hey deyir ki, istəyirəm gedim

görüm dünyada nələr olur? nə bilim, axmaq - axmaq sözlər!

Qonşu iri Balıq:

–Balaca,–dedi,–de görüm sən nə vaxtan belə filosof və alim olubsan ki,

bizim xəbərimiz yoxdur?

 

Balaca Balıq dedi:

–Xanım mən bilmirəm siz alim, filosof nəyə deyirsiniz? Hərgün təkrar

olunan cansıxıcı gəzintilərdən cana doymüşam. Belə yorucu həyatı daha

davam etdirmək istəmirəm. Istəmirəm ki, bir də gözümü açanda görüm

sizin kimi qocalmışam, özü də göz qulaqları bağlı balıqlar kimi qalmışam.

Qonşu Balıq:

–Vay,–dedi,–gör bu nələr danışır ?!

Ana Balıq dilləndi :

–Heç düşünməzdim ki, bir dənə uşağım ola, o da belə çıxa! Bilmirəm,

balamın qulağını kim doldurub...

Balca Balıq dedi:

–Heç kəs mənim qulağımı doldurmayıb.Anlamaq üçün mənim özümün

ağlım, görmək üçün də gözüm var!

Qonşu Balıq Balaca Balığın anasına dedi:

–Bacı o pıç-pıç danışan Ilbız yadındadırmı?–Yaxşı yadıma saldın,

yadımdadır! Tez-tez uşağımın yanına gələrdi. Görüm onu gorbagor olsun!

Balca Balıq dedi:

–Bəsdir, ana! O, mənim dostom idi!

–Balıqla Ilbizin dostluğunu eşidməmişdik, bunu da eşitdik!

Balca Balıq :

–Mən də balıqlarla Ilbizin düşmənçiliyini eşidməmişdim! Amma siz o

biçarənin başını yediniz!–dedi.

Qonşu dilləndi:

–Bu, keçmişin söhbətidir

–Keçmişi siz özünüz yada saldınız!

Anası dedi:

Elə ölməli idi! Məger oturub-durub nələr danışdıqları yadından çıxıb?!

 

–Onda məni də öldürün! Çunki mən də onun dediklərini deyirəm,–deyə

Balca Balıq gileyləndi.

Axır ki, nə başinizi ağrıdım, səs-küyün sədası başqa balıqları da oraya

çəkib gətirdi. Balca Balığın sözləri hamını əsəbiləşdirmişdi. Qoca balıqlar

bir-bir söhbətə qarışıb Balca Balığa acıqlandılar:

–Elə düşünürsən ki, sənə rəhm edərik?!

–Bir qulaqburması bəsdir!

Balca Qara Balığın anası onlara müqavimət göstərdi:

–Kənara çəkilin! Uşağıma toxunmayın!

Bu zaman balıqlardan bir başqası Balca Balığın anasına dedi:

–Xanım, uşağını lazımınca tərbiyələndirmədiyin üçün əzab çəkməlisən!

Qonşu Balıq sözə başladı:

–Sizinlə qonşu olduğuma xəcalət çəkirəm!

Başqa bir balıq dilləndi:

–Nə qədər ki, bu məl’unun işi... Göndərək qoca Ilbizin yanına.

Balıqlar Balca Balığı tutmaq istədilər. Dostları onu təhlükədən

uzaqlaşdırdılar. Anası baş gözünə döyür, ağlayır və deyirdi:

–Allah, sən saxla! Uşağım əlimdən gedir. nə edim?Başıma haranın daşını

salım.?

Balca Balıq dedi:

–Anacan, mənim üçün ağlama, geridə galmış bu qoca balıqların halına ağla.

Balıqlar yerbəyerdən çığırdılar:

–Təhqir eləmə!

–Get! sonra peşman olsan, daha bizdən incimə!

–Bunlar cavanlıq əlamətidir. Getmə!

 

–Buraların nəyi pisdir?!

–Başqa dünya yoxdur! Dünya elə gördüyün bu dünyadan ibarətdir. Qayıt!

–Ağlını başına yığıb getməkdən imtina etsən, onda bilərik ki, doğurdan da

başa düşən bir balıqsan!

–Biz sənə öyrəşmişik, getmə!

Ana Balıq doluxsunaraq dilləndi:

Mənə rəhmin gəlsin, bala! getmə!

Balca Balıq onların dediklərinə e’tina etmədən uzaqlaşdı.

Həmyaşıdlarından bir neçəsi onu arxın gölməçəyə tökülən yerinə qədər

ötürüb geri döndülər. Balaca Balıq dostlarından ayrılarkən dedi:

–Görüşənə qədər, dostlar! məni unutmayın!

Dostlar:

–Heç unudarıqmı? sən bizi qəflət yuxusundan oyatdın. Bizə elə şeylər

öyrətdin ki, heç yuxumuza da girməzdi. Görüşünə qədər, ağılı və cəsur

dost!–dedilər.

Balca Balıq şırrınnan aşağı sürüşüb arxa nisbətən suyu çox olan gölməçəyə

şdü. Əvvəlcə özünü itirdi. Sonra üzməyə və gölməçədə dolanmağa

başladı. Balca Balıq bu vaxtadək bu qədər suyun bir yerə yığışdıqını

görməmişdi. Suda minlərlə çömçəquyruq gəzirşirdi. Balca Balığı görən

kimi onu məsxərəyə goydular:

–Bir bunun təhər-tövrünə bax! Sən nə məxluqsan?!

Balca Balıq ani olaraq fikirləşib:

–Xahiş edirəm təhqir etməyin,–dedi,–mənim adım Balca Balıqdır. Siz də

adınızı deyin, tanış olaq!

Çömçəbalıqlardan biri dedi:

–Biz bir-birrimizi ʺ Çömçəquyruq ʺ çağırırııq.

O biriləri yerdən dedilər:

Əslimiz, nəcabətimiz var.

–Dünyada bizdən gözəli tapılmaz!

Sənin kimi yöndəmsiz deyilik!

Balaca Balıq onlara belə cavab verdi:

–Sizin bu qədər xudpəsənd olduğunuzu bilmirdim. Amma nadanlıq

üzündən belə danışdığınız üçün sizi bağışlayıram.

Çömçəquyruqlar səsləndilər:

–Deməli biz nadanıq?

–Nadan olmasaydınız başa düşərdiniz ki, hər kəs üçün öz təhər-tövrü

xoşdur. Allaha şükür, sizin heç adınız da özünüzünkü deyil.

Çömçəquyruqlar əvvəl əsəbiləşdilər. Sonra Balaca Balığın haqlı olduğunu

görüb sözlərini dəyişdilər.

–Sən özünü nahaq yerə yorusan,–dedilər,–biz səhərdən axşama qədər

dünyanı gəzirik, amma özümüzdən, ata və anamızdan, saysız-hesabsız

balaca qurdlardan, böcəklərdən başqa heç kəsi görmürük.

Balaca Balıq soruşdu:

–Siz ki, gölməçədən qıraqa çıxa bilmirsiniz, dünyanı gəzib dolanmakdan

necə dəm vura bilərsiniz?

Çömçəquyruqlar təəccübləndilər:

–Məgər gölməçədən başqa da özgə dünya var?

Bəs necə? özünüz fikirləşin, görün yaşadıqınız su hardan axıb və sudan

kənarda nələr var?

–Sudan qıraqda da yer olar? Biz indiyə qədər sudan başqa heç yeri

görməmişik. Ha, ha, ha! sən dəli olubsan, nədir?!

Balaca Qara Balığı da gülmək tutdu. Fikirləşdi ki, çömçəquyruqları başa

salmadan çıxıb getsin . Sonra belə qərarə gəldi ki, onların anaları ilə də biriki

kələmə danışsın.

–Ananız haradadır?

 

Bu zaman Qurbağanın gur səsi onu diksindirdi. Qurbağa gölməçənin

qırağındakı, iri daşın üstündə ötürmüşdü. Suya baş vurdu, gəlib Balığın

qarşısında dayandı:

–Mən buradayam, –dedi, –qulluq?!

–Möhtərəm xanım salam!

–Ey əsl–nəcabətsiz vücud! Nə əllaməlik edirsən? Bunları uşaq görüb

axmaq-axmaq danışırsan? Bir belə ömr eləmişəm, görmüşəm ki, dünya elə

bu gölməçədən ibarətdir.

Yaxşı olar ki, işinin dalısınca gedəsən, mənim uşaqlarımı yoldan

çıxarmayasan.

–Yuz ildə ömr eləsən, yenə geri qalmış, nadan qurbağa kimi qalacaqsan!

Qurbağa hirsləndi və Balaca Qara Balığın üstünə cumdu. Bu zaman

gölməçənin dibi bir-birinə qarışdı. Balaca Balıq aldığı təkandan dığırlandı,

özünü dərədən axan enli arxda gördü. Dərə əyri-üyrü idi. Dağın başından

baxanda dərənin suyunu enli, ağ ipə oxşatmaq olardı. Dərənin bir yerində

dağdan qopub arxa düşmüş iri bir daş suyu iki yerə bölürdü. Iri bir

kərtənkələ də qarnını daşa söykəmişdi. Günəşin hərarətindən ləzzət alır,

suyun təkində ovladığı qurbağanı yeyən iri, yumuru Xərçəngə tamaşa

edirdi. Elə bu an oradan üzüb keçmək istəyən Balaca Balığın gözləri

xərçəngə sataşdı. O, bərk qorxdu və uzaqdan xərçəngə salam verdi. xərçəng

Balaca Balığı görüncə:

–Nə ədəbli Balıqsan, –dedi, –gəl qabağa. Balaca, gabağa gəl!

Balaca Balıq:

–mən dünyanı gəzməyə gedirəm,–deyə xərçəngə cavab verdi, canabınızın

yeminə çevirilmək istəmirəm!

–Niyə belə bədbinsən, qorxaqsan, Balaca Balıq?

–Nə bədbinəm, nə də qorxaq. Gördüklərimi deyirəm.

Çox yaxşı, indi de görüm gözlərin nə gördü və əqlin nə kəsdi ki, səni

ovlayacağımı xəyalına gətirdin?

–Özünü bilməməzliyə vurma!

–Bilirəm, Qurbağanın hərəkətlərinə işarə edirsən. Lap uşaqsanmış ki, baba!

Qurbağalarla aram olmadığı üçün onları ovlayıram. Onlar elə xəyal edirlər

ki, dünyanın yeganə məxluqlarıdılar və hamıdan xoşbəxtdilər. Istəyirəm

onları başa salam ki, dünya kimin əlindədir. Sən isə qorxma, qadası! Gəl

qabağa. Qorxma, gəl!

Xərçəng bu sözləri deyib yanlarını basa-basa Balaca Balığa tərəf yeridi.

Xərçəng elə gülməli yeriyirdi ki, Balığı ixtiyarsiz olaraq gülmək tutdu.

–Ay yazıq,–dedi,–sən heç yeriməyi də bacarmırsan. Hardan bilirsən dünya

kimin əlindədir?!

Balaca Balıq xərçəngdən aralandı. Bu zaman suyun üzərinə kölgə düşdü.

Gözlənilməz zərbədən xərçəng səndələyə-səndələyə suyun dibinə batdı.

Xərçəngi bu halını görən Kərtənkələni gülmək elə tutdu ki, az qaldı

sürüşüb suya düşsün. Xərçəng isə artıq suyun üzünə çıxa bilmədi.

Balaca Balıq gördü ki, suyun kənarında balaca bir çoban dayanıb ona və

Xərçəngə tamaşa edir. Qoyun-keçi sürüsü də suya yaxınlaşdı. ʺMə-mə! Bəbə!

ʺ səsləri dərəni başlarına götürdü.

Balaca Balıq sürünü su içib qurtarana qədər gözlədi. Sürü gedəndən sonra

kərtənkələni səsləyin:

–Kərtənkələcan,–dedi,–mən arxın qurtaracağını axtarmağa gedən Balaca

Qara Balığam. Sən bilikli, zəkalı heyvasan. Buna görə də səndən bə’zi

şeyləri soruşmaq istəyirim.

–Xətrin hər nə istəyir, soruş.

–Yolda məni nərə balıqla, saqqa quşu ilə, Balıqudan quşla çox qorxudublar.

Bunlar haqqında bir şey bilirsənsə mənə de!

Kərtənkələ dedi:

–Nərə balıqlar və Balıqudanlar bu tərəflərdə tapılmazlar. Xüsüsilə Nərə

balıqlar. Çünki onlar dənnizdə yaşayırlar. Amma saqqa quşuna elə bu

həndəvərdə rast gəlmək olar. Məbada aldanıb kisəsinin içərisinə girərsən.

Kisə nədir? –Balaca Balıq onun sözünü kəsib soruşdu.

–Saqqa quşunun boğazının altında xeyli sututan kisə var. Bə’zən

təcrübəsiz, xam balıqlar suda üzən quşun kisəsinə girib birbaşa qarnına

gedirlər. Saqqa quşu tox olanda balıqları kisəsində ehtiyat saxlayır.

 

–Deməli, onun qarnına gedəndən sonra xilas olmaq üçün çarə yolu yoxdur?

–Yoxdur. kisəni parçalamaqdan başqa heç bir yol yoxdur. Sənə bir xəncər

verərəm. Saqqa quşunun çənginə düşən dediyim kimi edərsən.

Kərtənkələ qayadakı yarığa sürünüb xəncərlə qayıdı. Balaca Balıq xəncəri

alıb dedi:

–Kərtənkələ, sən çox mehribansan, bilmirəm sənə necə təşəkkür edim?

–Canım təşəkkür nəyə lazımdır, mənim belə xəncərim çoxdur, sənin kimi

ağıllı balıqlara bağışlayıram.

–Məgər məndən qabaq da buradan keçən olub?

––Çoxları keçib. Indi onlar özləri üçün böyük dəstə düzəldiblər...

Kərtənkələ bunları deyib qulağını daşdakı yarığa dayadı:

–Di, sağ ol,–dedi,–balalarım yuxudan ayıldığı üçün getməliyəm.

Kərtənkələ yarığa girdi. Balaca Balaca Balıq isə çarəsiz qalıb yola düşdü.

Hey öz-özünə sual verirdi: ʺDoğurdanmı arx dənizə tökülür? Saqqa quşun

gücü elə mənə çatsın?! Balıqudan quşun bizimlə nə düşmənçiliki var? ʺ

Balaca Balıq üzə-üzə gedir və fikirləşirdi. Yolboyu taza şeylər görür,

öyrənirdi. şəlalənin başı üstə axmasından həzz alır, yenidən üzürdü.

Kürəyində günəşin hərarətini hiss edir və möhkəmlənirdi.

O, sonra elə bir yerə çatdı ki, burada dərə enlənir, su isə kolluqların

arasından axıb gedirdi. Balaca Balıq suyun çoxlamasından ləzzət alırdı.

Xeyli gedəndən sonra o, çoxlu balığa rast gəldi. Anasından ayrılandan bəri

balıq görməmişdi. Bir neçə Rizə balıq onu dövrəyə aldı və soruşdu:

–Elə bil qəribsiniz?

–Bəli, qəribəm. Uzaq yerdən gəlirəm.

Rizə balıqlar dedilər:

Hara getmək fikrindəsən?

–Arxın qurtardığı yeri tapmağa gedirəm.

 

Hansı arxın?

–Biz buna arx yox, çay deyirik.

Balaca Balıq heç nə demədi. Rizə balıqlardan biri dilləndi:

–Xəbərin var ki, Saqqa quşu yolu kəsib?

–Xəbərim var bilirəm...

Başqa bir rizə balıq soruşdu:

–Onu da bilirsən ki, Saqqa quşunun nə geniş kissəsi var?

–Onu da bilirəm.

–Bunları bilə-bilə yenə getmək fikrindəsən?

–Bəli, bütün bunları bilirəm və getməliyəm.

Balıqlar arasında səs yayıldı ki, uzaq yollardan gəlmiş Balaca Qara Baliq

çayın qurtaracağını tapmaq istəyir və Saqqa quşundan da qorxmur.

Rizə balıqlardan bir neçəsi Balaca Qara Balıqla getmək istədi, lakin

böyüklərin qorxusundan səslərini çıxartmadılar. Hətta onların bir neçəsi

Balaca Qara balığa yanaşıb qımıldandı.

–Saqqa quşu olmasaydı biz də səninlə gedərdik...

Çayın qırağında bir kənd var idi. Kəndin qadınları və qızları çayın içində

qab-qacaq və paltar yuyurdular. Balaca Balıq onların səs-küyünə bir xeyli

qulaq asdi və uşaqların islanmışbədənlərinə tamaşa etdi, sonra yola

düzəldi. O qədər getdi ki, axşam oldu. Balaca bir daşın altına girib yatdi.

Gecəyarı ayıldı və gördü ki, Ay suya düşüb, hər yeri işıqlandırır.

Balaca Balıq ayı çox istəyirdi. Gecələr Ay suya düşəndə yuvadan çıxıb

onunla bir neçə kələmə danışmaq həsrətindəydi. Amma hər dəfə anası

ayılıb onu yuvasına dartar və yenidən yatırdardı.Bu dəfə Balaca Balıq Ayın

qarşısına çıxdı:

–Salam, ey mənim göyçək ayım!

Ay da Balaca Qara Balığı mehribanlıqla qarşıladı:

–Salam, mənim Balaca Qara Balığım! Sən hara, bura hara?

–Dünyanı səyahətə çıxmışam.

–Dünya çox böyükdür, sən hər yeri gəzə bilməsən.

–Eybi yoxdur, bacardığım yerə qədər gedəcəyəm.

–ürəyim çox istəyirdi ki, səhərə qədər yanında qalam, amma böyük bir qara

bulud mənə tərəf gəlir. Qorxuram işığımın qabağını kəssin.

–Ey qəşəng Ay, sənin işığını çox sevirəm. ürəyim istəyir ki, nurun həmişə

yoluma işıq saçsın.

–Mənim Balığım, düzünü axtarsan mənim işığım yoxdur, işığı mənə Günəş

verir, Mən də onu yerə Saçıram.

Bilirsənmi ki, adamlar yaxın gələcəkdə uçmaq, gəlib mənim üzərimə

şmək arzusundadırlar?

–Bu mümkün deyil!

–Düzdür, bu çox çətin işdir, ancaq insan öz istədiyinə...

Ay sözünü qurtara bilmədi. Qara bulud gəlib onun üzünü örtdü, yerə

qaranlıq çökdü. Qara balıq yenə də tək-tənha qaldı. Bir neçə dəqiqə heyrət

ərisinə qaranlığa baxdı. Sonra daşın altına çəkilib yatdı...Sub tezdən

ayılanda başının üstündə piç-piçla danışan bir neçə Rizə balıq gördü. Onlar

Qara Balığın yuxudan ayıldığını görüb dedilər:

–Sabahın xeyir!

Qara Balıq onları tanıdı:

–Sabahınız xeyir olsun!–dedi. Nəhayət, ardımca gəlib, mən diyən yola

şdünüz?

Rizə balıqlardan biri:

–Bəli,–dedi,–ancaq hələ də qorxu canımızdan çıxmayıb.

Bir başqa balıq :

–Saqqa quşunun fikri bizi rahat buraxmır,–deyə diləndi.

Balaca Qara Balıq:

 

Siz çox fikirləşirsiniz. Hər şeyə fikirləşmək, özü də bir dəfəyə fikirləşmək

düz deyil. Yola düşən kimi qorxu bizi tərk edəcəkdir,–deyə cavab verdi.

Birlikdə yola düşmək istədilər. Gördülər ki, dövrələrindəki su yuxarı

qaxdı, başları üzərinə örtük çəkildi. Hər yer qaranlıqlaşdı, qaçmaqa imkan

qalmadı. Balaca Qara Balıq o saat başa düşdü ki, Saqqa quşunun kissəsinə

şübdür.

Balaca Qara Balıq dedi:

–Dostlar, biz Saqqa quşunun kissəsinə düşmüşük, lakın xilas olmaq üçün

yol var.

Rizə balıqlar ağlayıb ah-zar etməkə başladılar.

Artıq bizm qaçmaqa yolumuz yoxdur! Təqsir səndədir. Bizi yoldan

çıxardın!

–Indi bizim hamımızı ʺ qurt ʺ eləyib udacaq.

Qorxunc bir qəhqəhə səsi eşidildi. Bu Saqqa quşu idi, gülürdü və gülə-gülə

deyirdi:

Rizə balıqlar necə də girimə geçib! Ha! Ha! Ha! Ha! Sizin halınıza yanıram,

heç ürəyim gəlmir, sizi ʺ qurt ʺ eləyib udum. Ha! Ha! Ha! Ha!

Rizə balıqlar yalvarmaqa başladılar:

–Həzrəti-ağayi Saqqa quşu, sənin tə’rifini çoxdan eşidmişik, lütf edib

mübark dimdiyinizi bir qədər aralasaydınız buradan xilas olub mübark

vucudunuza duaçı olardıq.

Saqqa quşu dedi:

–Mən hələ bu satt sizi ʺ qurt ʺ eləyib udmaq fikrində dəyiləm. Kisəmdə

ehtiyat balıqlar var, bir qarnımın altına baxın.

Kisənin aşaqı hissəsində iylənmiş bir neçə Rizə balıq var idi.

Rizə balıqlar bir səslə dedylər:

–Həzrət-ağayi Saqqa quşu, bizim günahimiz yoxdur, bu Balaca Qara Balıq

bizi yoldan çıxardıb...

Balaca Balıq:

 

–Qorxaqlar!–dedi. –Siz elə xiyal edirsiniz ki, yalvarmaqla bu hiyləgər

rəhmdilik edib sizi buraxacaq?

Rizə balıqlar qorxuya düşüb dedilər:

–Heç, nə danşdığını da bilmirsən. Indi görəsən ki, həzrəti-ağayi Saqqa quşu

bizi necə bağışlayacaq və səni necə ʺ qurt ʺ eləyəcəkdir!

Saqqa quşu dilləndi:

–Doğurdur, sizi bağışlayram, ancaq bir şərtlə!

şərtinizi buyurun, qurban!

–Azadlığınızı bu boşboğaz balıqı öldürməklə əldə edə bilərsiniz.

Balaca Qara Balıq bir qədər dalı çəkilib Rizə balıqlara:

–Innanmayın,–dedi,–bu hiləgər bizi bir-birimizin canına salmaq istəyi,

mənim başqa fikrim var!...

Rizə balıqlar azadlığa çıxmaq istəyi ilə Balaca Qara Balığın dediklərinə

qulaq asmadılar, qalxıb onun üstünə düşdülər. Balaca Balıq yavaş-yavaş

arxaya çəkilib:

–Qorxaqlar!–dedi,–Hər halda girə düşmüsünüz, qaçmağa da yolunuz

yoxdur. Mənə də ki, gügünüz çatmaz!

–Biz azadlıqa çıxmaq istəyirik, onun üçün də səni öldürməliyik!

–Ağlınızı başınıza yığın! Məni öldürsəniz də qaçmaq üçün yol tapa

bilmiyəcəksiniz. Hiləgər quşa inanmayın!

–Sən əsla bizim fikrimizi çəkmirsən, bu sözləri öz canını qurtarmaq ücün

deyirsən!

–Elə isə qulaq asın, sizə nəcat yolu göstərim. Mən özümü ölülüyə vurub ölü

balıqların içərisində gizlənəcəyəm. Görək Saqqa quşu sizi azad

edəcəkdirmi?!

Əgər sözümə qulaq asmasanız bu xəncərlə hamınızı qıraraq, quşun da

kissəsini parçalayıb çıxaram. Siz isə ...

Rizə balıqlardan biri onun sözün kəsib:

 

–Daha bəsdir!–dedi,–mən bu sözlərə inanmaq istəmirəm. –O, bu sözləri

deyə-deyə ağlamağa başladı.

Balaca Qara Balıq onun ağladığını görüb dedi:

–Bu anasının naz-naz balasını niyə yanınıza salıb gətiribsiniz?

O, xəncərini çıxarıb balıqların üstünə cumdu. Rizə balıqlar çarəsiz qalıb

Balaca Qara Balığın təklifini qəbul etdilər. Yalandan bir-birləri ilə

dalaşmağa başladılar. Balaca Qara Balıq özünü ölülüyə vurub uzandıqda

onlar yuxarı qalxdılar:

–Həzrəti-ağayi Saqqa quşu,–dedilər,–füzül Qara Balığı öldürdük.

Quş güldü:

–Çox yaxşı iş gördünüz,–dedi,–bunun əvəzinə sizin hamınızı diri-diri

udacağam, qarnımda istədiyiniz qədər gəzərsiniz.

Rizə balıqlar macal tapmamış bir andaca Saqqa quşu onları uddu. Qara

Balıq istə cəld xəncərini çəkib mökəm zərbə ilə quşun kisəsini yırtıdı və

deşikdən çıxıb qaçdı.

Saqqa quşu aldığı zərbənin ağrısından fəryad qopardı, başını suya salıb

Balaca Qara Balığı yenidən tutmaq istədi. Lakin gücü çatmadı...

Günorta idi. Artıg nə dağ görünürdü, nə dərə . Çay axıb gebiş düzənikdən

keçirdi. Çayın sağ-solundan tökülən kiçik çaylar onun suyunu qat-qat

artırıdı. Balaca Qara Balıq suyun çoxluğundan ləzət alırdı. Birdən ayılıb

gördü ki, suyun dibi görünmür. O yan-bu yana baş vurdu, heç yana çıxa

bilmədi. Az qala qərq olmuşdu. ürəyi istədiyi qədər üzəndən sonra da əli

bir yana çatmadı. Birdən gördü ki, burnunda mirvari dişləri olan uzun bir

heyvan ildırım sür’ət ilə ona hücum edir. Balaca Qara Balıq hiss etdi ki,

heyvan o satt onu parça-parça edəcəkdir. Çapalayıb tez suyun üzərinə

qalxdı . Bir mütdətdən sonra suyun altına endi. Yolun yarısında minlərə

balıq dəstəsinə rast gəldi. Onlardan birini saxlayıb soruşdu:

–Qardaş, qəribəm , uzaq-uzaq yerlərdən gəlirəm. Deyin görüm bura

haradır?

O dönüb Balaca Qara Balığa dedi :–Qardaş bizim dənizə xoş gəlibsən!

Balıqlardan biri dedi:

–Bütün çaylar və arxlar bura tökülür.

 

Başqa bir balıq isə:

–Indi get bir az gəz. Suyun üzünə çıxmaq istəsən Balıqudandan ehtiyatlı ol.

Bu günlər o heç kəsdən qorxmur. Hər gün dörd-beş balıq ovlanmasa

yaxamızdan əl çəkmir,–dedi.

Balaca Balıq dəniz balıqlarının dəstəsindən aralanıb təklikdə üzməyə

başladı. Az sonra dənizin üstünə çıxdı. Indi o, qızmar günəşin yandırıcı

hərarətini öz kürəyində hiss edir, bundan ləzzət alırdı. Aramla üzür, özözünə

deyirdi: << Bu saat ölüm çox asanlıqla mənim sorağıma gələ bilər.

Yaşamağa qadir olduğum halda onu özümə yaxın buraxmamalıyam >>

Balaca Qara Balıq fikir və düşüncələrini sona çatdıra bilmədi. Balıqudan

gəldi, onu götürüb apardı. Balaca Balıq Balıqudanın uzun dimdikləri

arasında çapalasa da özünü xilas edə bilmədi. Balıqudan dimdiyi ilə onun

belini elə bərk sıxırdı ki, az qala canı çıxacaqdı. Digər tərəfdən də Balaca

Qara Balıq sudan qıraqda nə qədər sağ qala bilərdi? Ölümün qabağını

almaq üçün lap Balıqudanın qarnına getməyə razı idi, axı, orada ki,

nəmişlikdən istifadə edə bilərdi. Buna görə Balıqudana dedi:

–Nə ücün məni sağ-sağ udmursan? Mən o, balıqlardanam ki, öləndən sonra

bütün bədənim zəhərə dönər.

Balıudan heç nə deməyib fikrə getdi:

<< Ay hoqqabaz, istəyirsən məni dilləndirib aradan çıxasan? >>

Sahil getdikcə yaxınlaşırdır. Balaca Qara Balıq << quruya çatsaq daha iş

bitdi>> deyə düşündü və nəhayət Balıqudana dedi:

–Bilirəm məni balaların üçün aparırsan. Amma sahilə çatana qədər

öləcəyəm, bədənim zəhər kisəsinə dönəcək, balalarına niyə rəhmin gəlmir?!

Balıqudan bir anlıq fikrə getdi: << Ehtiyat yaxşı şeydir. Hər ehtimala qarşı

onu özüm yerim, balalarım üçün isə başqa balıq tutum... Birdən bu, bir

kələk işlədər... Yox, canım, heç bir kələk işlədə bilməz >>. Sora gördü ki,

Qara Balıq sustalıb candan düşür. Öz-özünə dedi:

<< Deyəsən öldü, artıq onu özüm də yeyə bilmərəm >>. Zərif və yumuşaq

balığı yeməkdən ehtiyat elədi. Ancaq yenə Qara Balığı səsləyib ölübölmədiyini

əyyən etmək istədi. Düşündü ki, yarımcandırsa yesin,

ölübsə ... Dimdiklərini aralayan kimi Qara Balıq onun ağzından xilas oldu.

Balıqudan aldandığını görüb, Balaca Qara Balığı tə’qib etdi. Balaca Qara

Balıq havada ildırım kimi şığıyıb aşağı düşür, ağzını açıb dənizin rütübətli

havasını udurdu. Nəhayət suya düşdü. Köksünə yeni nəfəs doldu.

 

Balıqudan da ildırım sür’əti ilə şığıyıb arxasınca suya baş vurdu, aman

verməyib yenə də Balığı uddu. Balaca Qara Balıq bir xeyli vaxt başına nə

gəldiyini hiss etmədi. Bircə onu hiss etdi ki, hər yer qaranlıq və

rütübətlidir, çıxış yolu isə yoxdur. Elə ki, gözləri qaranlığa alışdı, ağlayıb

anasını istəyən bir Rizə balıq gördü. Yaxınlaşıb ona nəsihət verdi:

–Qalx ayağa, ay balaca ! Başına çarə qılmaq haqqında fikirləş, ağlamaqdan,

ananı çağırmaqdan bir şey çıxmaz.

Rizə balıq soruşdu:

–Sən kimsən? Məgər görmürsən get-gedə məhv olaram? Ana... Ay ana,

hardasan, imdadıma çat! Daha mən səni görə bilmiyəcəyəm, ana!

Balaca Qara Balıq:

–Daha bəsdir, canım,–dedi,–sən bütün balıqları rüsvay elədin.

Rizə balıq ağlamağına ara verən kimi Balaca Qara Balıq dedi:

–Mən balıqudanı öldürüb bütün balıqları azad etmək fikrindəyəm. Səni

onun qarnından xilas edəndən sonra bunu həyata keçirmək istəyirəm.

–Sən özün ölümlə əlbəyaxasan. Balıqudanı necə öldürə bilərsən?

Balaca Qara Balıq xəncərini göstərib dedi:

– Bunla onun qarnını cıracağm. Hələlik mənə qulaq as, gör nə deyirəm.

Mən balıqudanın qarnında o tərəf-bu tərəfə gedib onun əsəbləri ilə

oynayacağam. Bu zaman o məni məsxəriyə qoyub başlayacaq qəhqəhə

çəkib gülməyə, elə ki, dimdiklərini açıb gülməyə başladı, cəls özünü bayıra

at.

–Bəs sən?

–Mənim fikrimi çəkmə. Bu bədcinsi öldürməmiş bayıra çıxası deyiləm.

Balaca qara Balıq bu sözləri deyib Balıqudanın qarnında o tərəf-bu tərəfə

var-gəl etməyə başladı. Rizə balıq isə onun ağzından bayıra atıldı və suya

şdü. Çox gözlədi, xilaskarından xəbər çıxmadı. Birdən gördü ki,

Balıqudan havada mayallaq vurub fəryad qoparır...Nəhayət, o müvazinətini

itirib şappıltı ilə suya düşdü, yenə bir qədər çapalayandan sonra taqətdən

şdü. Lakin Balaca Qara Balıqdan yenə də xəbər çıxmadı və indiyə qədər

də bir səs-soraq yoxdu.

 

Burada Qoca Balıq nağılını bitirdi. üzünü on bir min doqquz yüz doxsan

doqquz nəvə və nəticəsinə tutub dedi:

–Daha yatmaq vaxtıdır, balalarım, gedin yatın!

Nəvə-nəticələri ondan soruşdular:

–Nənəcan, axı sən Balaca Qara Balığın başına sonra nələr gəldiyinı

demədin?

Qoca Balıq dedi:

–O da sabahkı gecəyə qalsın, balalarım. Artıq yatmaq vaxtıdır. Gecəniz

xeyrə qalsın!

On bir min doqquz yüz doxsan doqquz bala Balıq bir ağızdan: –Gecəniz

xeyrə qalsın!–dedi və yatmağa getdi. Nənəni də yuxu apardı. Balaca Qızıl

Balıq isə nə qədər çalışdısa yata bilmədi. Sübhədək dəniz barədə

fikirləşdi...

بودا اثرین فارسیسیدی.....

 

شب چله بود. ته دريا ماهي پير دوازده هزار تا از بچه ها و نوه هايش را دور خودش جمع کرده بود و براي آنها قصه مي گفت:
«يکي بود يکي نبود. يک ماهي سياه کوچولو بود كه با مادرش در جويباري زندگي مي کرد.اين جويبار از ديواره هاي سنگي کوه بيرون مي زد و در ته دره روان مي شد.
خانه ي ماهي کوچولو و مادرش پشت سنگ سياهي بود؛ زير سقفي از خزه. شب ها ، دوتايي زير خزه ها مي خوابيدند. ماهي کوچولو حسرت به دلش مانده بود که يک دفعه هم که شده، مهتاب را توي خانه شان ببيند!
مادر و بچه ، صبح تا شام دنبال همديگر مي افتادند و گاهي هم قاطي ماهي هاي ديگر مي شدند و تند تند ، توي يک تکه جا ، مي رفتند وبر مي گشتند. اين بچه يکي يک دانه بود - چون از ده هزار تخمي که مادر گذاشته بود - تنها همين يک بچه سالم در آمده بود.
چند روزي بود که ماهي کوچولو تو فکر بود و خيلي کم حرف مي زد. با تنبلي و بي ميلي از اين طرف به آن طرف مي رفت و بر مي گشت و بيشتر وقت ها هم از مادرش عقب مي افتاد. مادر خيال ميکرد بچه اش کسالتي دارد که به زودي برطرف خواهد شد ، اما نگو که درد ماهي سياه از چيز ديگري است!
يک روز صبح زود، آفتاب نزده ، ماهي کوچولو مادرش را بيدار کرد و گفت:
«مادر، مي خواهم با تو چند کلمه يي حرف بزنم».
مادر خواب آلود گفت:« بچه جون ، حالا هم وقت گير آوردي! حرفت را بگذار براي بعد ، بهتر نيست برويم گردش؟ »
ماهي کوچولو گفت:« نه مادر ، من ديگر نمي توانم گردش کنم. بايد از اينجا بروم.»
مادرش گفت :« حتما بايد بروي؟»
ماهي کوچولو گفت: « آره مادر بايد بروم.»
مادرش گفت:« آخر، صبح به اين زودي کجا مي خواهي بروي؟»
ماهي سياه کوچولو گفت:« مي خواهم بروم ببينم آخر جويبار کجاست. مي داني مادر ، من ماه هاست تو اين فکرم که آخر جويبار کجاست و هنوز که هنوز است ، نتوانسته ام چيزي سر در بياورم. از ديشب تا حالا چشم به هم نگذاشته ام و همه اش فکر کرده ام. آخرش هم تصميم گرفتم خودم بروم آخر جويبار را پيدا کنم. دلم مي خواهد بدانم جاهاي ديگر چه خبرهايي هست.»
مادر خنديد و گفت:« من هم وقتي بچه بودم ، خيلي از اين فکرها مي کردم. آخر جانم! جويبار که اول و آخر ندارد ؛همين است که هست! جويبار هميشه روان است و به هيچ جايي هم نمي رسد.»
ماهي سياه کوچولو گفت:« آخر مادر جان ، مگر نه اينست که هر چيزي به آخر مي رسد؟ شب به آخر مي رسد ، روز به آخر مي رسد؛ هفته ، ماه ، سال...... »
مادرش ميان حرفش دويد و گفت:« اين حرفهاي گنده گنده را بگذار کنار، پاشو برويم گردش. حالا موقع گردش است نه اين حرف ها!»
ماهي سياه کوچولو گفت:« نه مادر ، من ديگر از اين گردش ها خسته شده ام ، مي خواهم راه بيفتم و بروم ببينم جاهاي ديگر چه خبرهايي هست. ممکن است فکر کني که يك کسي اين حرفها را به ماهي کوچولو ياد داده ، اما بدان که من خودم خيلي وقت است در اين فکرم. البته خيلي چيزها هم از اين و آن ياد گرفته ام ؛ مثلا اين را فهميده ام که بيشتر ماهي ها، موقع پيري شکايت مي کنند که زندگيشان را بيخودي تلف کرده اند. دايم ناله و نفرين مي کنند و از همه چيز شکايت دارند. من مي خواهم بدانم که ، راستي راستي زندگي يعني اينکه توي يک تکه جا ، هي بروي و برگردي تا پير بشوي و ديگر هيچ ، يا اينکه طور ديگري هم توي دنيا مي شود زندگي کرد؟.....»
وقتي حرف ماهي کوچولو تمام شد ، مادرش گفت:« بچه جان! مگر به سرت زده ؟ دنيا!..... دنيا!.....دنيا ديگر يعني چه ؟ دنيا همين جاست که ما هستيم ، زندگي هم همين است که ما داريم...»
در اين وقت ، ماهي بزرگي به خانه ي آنها نزديک شد و گفت:« همسايه، سر چي با بچه ات بگو مگو مي کني ، انگار امروز خيال گردش کردن نداريد؟»
مادر ماهي ، به صداي همسايه ، از خانه بيرون آمد و گفت :« چه سال و زمانه يي شده! حالا ديگر بچه ها مي خواهند به مادرهاشان چيز ياد بدهند.»
همسايه گفت :« چطور مگر؟»
مادر ماهي گفت:« ببين اين نيم وجبي کجاها مي خواهد برود! دايم ميگويد مي خواهم بروم ببينم دنيا چه خبرست! چه حرف ها ي گنده گنده يي!»
همسايه گفت :« کوچولو ، ببينم تو از کي تا حالا عالم و فيلسوف شده اي و ما را خبر نکرده اي؟»
ماهي کوچولو گفت :« خانم! من نمي دانم شما «عالم و فيلسوف» به چه مي گوييد. من فقط از اين گردش ها خسته شده ام و نمي خواهم به اين گردش هاي خسته کننده ادامه بدهم و الکي خوش باشم و يک دفعه چشم باز کنم ببينم مثل شماها پير شده ام و هنوز هم همان ماهي چشم و گوش بسته ام که بودم.»
همسايه گفت:« وا ! ... چه حرف ها!»
مادرش گفت :« من هيچ فکر نمي کردم بچه ي يکي يک دانه ام اينطوري از آب در بيايد. نمي دانم کدام بدجنسي زير پاي بچه ي نازنينم نشسته!»
ماهي کوچولو گفت:« هيچ کس زير پاي من ننشسته. من خودم عقل و هوش دارم و مي فهمم، چشم دارم و مي بينم.»
همسايه به مادر ماهي کوچولو گفت:« خواهر ، آن حلزون پيچ پيچيه يادت مي آيد؟»
مادر گفت:« آره خوب گفتي ، زياد پاپي بچه ام مي شد. بگويم خدا چکارش کند!»
ماهي کوچولو گفت:« بس کن مادر! او رفيق من بود.»
مادرش گفت:« رفاقت ماهي و حلزون ، ديگر نشنيده بوديم!»
ماهي کوچولو گفت:« من هم دشمني ماهي و حلزون نشنيده بودم، اما شماها سر آن بيچاره را زير آب کرديد.»
همسايه گفت:« اين حرف ها مال گذشته است.»
ماهي کوچولو گفت:« شما خودتان حرف گذشته را پيش کشيديد.»
مادرش گفت:« حقش بود بکشيمش ، مگر يادت رفته اينجا و آنجا که مي نشست چه حرف هايي مي زد؟»
ماهي کوچولو گفت:« پس مرا هم بکشيد ، چون من هم همان حرف ها را مي زنم.»
چه دردسرتان بدهم! صداي بگو مگو ، ماهي هاي ديگر را هم به آنجا کشاند. حرف هاي ماهي کوچولو همه را عصباني کرده بود. يکي از ماهي پيره ها گفت:« خيال کرده اي به تو رحم هم مي کنيم؟»
ديگري گفت:« فقط يک گوشمالي کوچولو مي خواهد!»
مادر ماهي سياه گفت:« برويد کنار ! دست به بچه ام نزنيد!»
يکي ديگر از آنها گفت:« خانم! وقتي بچه ات را، آنطور که لازم است تربيت نمي کني ، بايد سزايش را هم ببيني.»
همسايه گفت:« من که خجالت مي کشم در همسايگي شما زندگي کنم.»
ديگري گفت:« تا کارش به جاهاي باريک نکشيده ، بفرستيمش پيش حلزون پيره.»
ماهي ها تا آمدند ماهي سياه کوچولو را بگيرند ، دوستانش او را دوره کردند و از معرکه بيرونش بردند. مادر ماهي سياه توي سر و سينه اش مي زد و گريه مي کرد و مي گفت:« واي ، بچه ام دارد از دستم مي رود. چکار کنم؟ چه خاکي به سرم بريزم؟»
ماهي کوچولو گفت:« مادر! براي من گريه نکن ، به حال اين پير ماهي هاي درمانده گريه کن.»
يکي از ماهي ها از دور داد کشيد :« توهين نکن ، نيم وجبي!»
دومي گفت:« اگر بروي و بعدش پشيمان بشوي ، ديگر راهت نمي دهيم!»
سومي گفت:« اين ها هوس هاي دوره ي جواني است، نرو!»
چهارمي گفت:« مگر اينجا چه عيبي دارد؟»
پنجمي گفت:« دنياي ديگري در کار نيست ، دنيا همين جاست، برگرد!»
ششمي گفت:« اگر سر عقل بيايي و برگردي ، آنوقت باورمان مي شود که راستي راستي ماهي فهميده يي هستي.»
هفتمي گفت:« آخر ما به ديدن تو عادت کرده ايم.....»
مادرش گفت:« به من رحم کن، نرو!.....نرو!»
ماهي کوچولو ديگر با آن ها حرفي نداشت. چند تا از دوستان هم سن و سالش او را تا آبشار همراهي کردند و از آنجا برگشتند. ماهي کوچولو وقتي از آنها جدا مي شد گفت:« دوستان ، به اميد ديدار! فراموشم نکنيد.»
دوستانتش گفتند:« چطور ميشود فراموشت کنيم ؟ تو ما را از خواب خرگوشي بيدار کردي ، به ما چيزهايي ياد دادي که پيش از اين حتي فکرش را هم نکرده بوديم. به اميد ديدار ، دوست دانا و بي باک!»
ماهي کوچولو از آبشار پايين آمد و افتاد توي يک برکه ي پر آب. اولش دست و پايش را گم کرد ، اما بعد شروع کرد به شنا کردن و دور برکه گشت زدن. تا آنوقت نديده بود که آنهمه آب ، يکجا جمع بشود. هزارها کفچه ماهي توي آب وول مي خوردند.ماهي سياه کوچولو را که ديدند ، مسخره اش کردند و گفتند:« ريختش را باش! تو ديگر چه موجودي هستي؟»
ماهي ، خوب وراندازشان کرد و گفت :« خواهش ميکنم توهين نکنيد. اسم من ماهي سياه کوچولو است. شما هم اسمتان را بگوييد تا با هم آشنا بشويم.»
يکي از کفچه ماهي ها گفت:« ما همديگر را کفچه ماهي صدا مي کنيم.»
ديگري گفت:« داراي اصل و نسب.»
ديگري گفت:« از ما خوشگل تر، تو دنيا پيدا نمي شود.»
ديگري گفت:« مثل تو بي ريخت و بد قيافه نيستيم.»
ماهي گفت:« من هيچ خيال نمي کردم شما اينقدر خودپسند باشيد. باشد، من شما را مي بخشم ، چون اين حرفها را از روي ناداني مي زنيد.»
کفچه ماهي ها يکصدا گفتند:« يعني ما نادانيم؟»
ماهي گفت: « اگر نادان نبوديد ، مي دانستيد در دنيا خيلي هاي ديگر هم هستند که ريختشان براي خودشان خيلي هم خوشايند است! شما حتي اسمتان هم مال خودتان نيست.»
کفچه ماهي ها خيلي عصباني شدند ، اما چون ديدند ماهي کوچولو راست مي گويد ، از در ديگري در آمدند و گفتند:
« اصلا تو بيخود به در و ديوار مي زني .ما هر روز ، از صبح تا شام دنيا را مي گرديم ، اما غير از خودمان و پدر و مادرمان ، هيچکس را نمي بينيم ، مگر کرم هاي ريزه که آنها هم به حساب نمي آيند!»
ماهي گفت:« شما که نمي توانيد از برکه بيرون برويد ، چطور ازدنيا گردي دم مي زنيد؟»
کفچه ماهي ها گفتند:« مگر غير از برکه ، دنياي ديگري هم داريم؟»
ماهي گفت:« دست کم بايد فکر کنيد که اين آب از کجا به اينجا مي ريزد و خارج از آب چه چيزهايي هست.»
کفچه ماهي ها گفتند:« خارج از آّب ديگر کجاست؟ ما که هرگز خارج از آب را نديده ايم! هاها...هاها.... به سرت زده بابا!»
ماهي سياه کوچولو هم خنده اش گرفت. فکر کرد که بهتر است کفچه ماهي ها را به حال خودشان بگذارد و برود. بعد فکر کرد بهترست با مادرشان هم دو کلمه يي حرف بزند ، پرسيد:« حالا مادرتان کجاست؟»
ناگهان صداي زير قورباغه اي او را از جا پراند.
قورباغه لب برکه ، روي سنگي نشسته بود. جست زد توي آب و آمد پيش ماهي و گفت:« من اينجام ، فرمايش؟»
ماهي گفت:« سلام خانم بزرگ!»
قورباغه گفت:« حالا چه وقت خودنمائي است ، موجود بي اصل و نسب! بچه گير آورده يي و داري حرف هاي گنده گنده مي زني ، من ديگر آنقدرها عمر کرده ام که بفهمم دنيا همين برکه است. بهتر است بروي دنبال کارت و بچه هاي مرا از راه به در نبري.»
ماهي کوچولو گفت:« صد تا از اين عمرها هم كه بکني ، باز هم يک قورباغه ي نادان و درمانده بيشتر نيستي.»
قورباغه عصباني شد و جست زد طرف ماهي سياه کوچولو. ماهي تکان تندي خورد و مثل برق در رفت و لاي و لجن و کرم هاي ته برکه را به هم زد.
دره پر از پيچ و خم بود. جويبار هم آبش چند برابر شده بود ، اما اگر مي خواستي از بالاي کوه ها ته دره را نگاه کني ، جويبار را مثل نخ سفيدي مي ديدي. يک جا تخته سنگ بزرگي از کوه جداشده بود و افتاده بود ته دره و آب را دو قسمت کرده بود. مارمولک درشتي ، به اندازه ي کف دست ، شکمش را به سنگ چسبانده بود. از گرمي آفتاب لذت مي برد و نگاه مي کرد به خرچنگ گرد و درشتي که نشسته بود روي شن هاي ته آب ، آنجا که عمق آب کمتر بود و داشت قورباغه يي را که شکار کرده بود ، مي خورد. ماهي کوچولو ناگهان چشمش افتاد به خرچنگ و ترسيد. از دور سلامي کرد. خرچنگ چپ چپ به او نگاهي کرد و گفت:
« چه ماهي با ادبي! بيا جلو کوچولو ، بيا!»
ماهي کوچولو گفت:« من مي روم دنيا را بگردم و هيچ هم نمي خواهم شکار جنابعالي بشوم.»
خرچنگ گفت:« تو چرا اينقدر بدبين و ترسويي ، ماهي کوچولو؟»
ماهي گفت: “من نه بدبينم و نه ترسو . من هر چه را که چشمم مي بيند و عقلم مي گويد ، به زبان مي آورم.»
خرچنگ گفت:« خوب ، بفرماييد ببينم چشم شما چه ديد و عقلتان چه گفت که خيال کرديد ما مي خواهيم شما را شکار کنيم؟»
ماهي گفت:« ديگر خودت را به آن راه نزن!»
خرچنگ گفت:« منظورت قورباغه است؟ تو هم که پاک بچه شدي بابا! من با قورباغه ها لجم و براي همين شکارشان مي کنم. مي داني ، اين ها خيال مي کنند تنها موجود دنيا هستند و خوشبخت هم هستند ، و من مي خواهم بهشان بفهمانم که دنيا واقعا‏ً دست کيست! پس تو ديگر نترس جانم ، بيا جلو ، بيا !»
خرچنگ اين حرف ها را گفت و پس پسکي راه افتاد طرف ماهي کوچولو. آنقدر خنده دار راه مي رفت که ماهي ، بي اختيار خنده اش گرفت و گفت:« بيچاره! تو که هنوز راه رفتن بلد نيستي ، از کجا مي داني دنيا دست کيست؟»
ماهي سياه از خرچنگ فاصله گرفت. سايه يي بر آب افتاد و ناگهان، ضربه ي محکمي خرچنگ را توي شن ها فرو کرد. مارمولک از قيافه ي خرچنگ چنان خنده اش گرفت که ليز خورد و نزديك بود خودش هم بيفتد توي آب. خرچنگ ، ديگر نتوانست بيرون بيايد. ماهي کوچولو ديد پسر بچه ي چوپاني لب آب ايستاده و به او و خرچنگ نگاه مي کند. يک گله بز و گوسفند به آب نزديک شدند و پوزه هايشان را در آب فرو کردند. صداي مع مع و بع بع دره راپر کرده بود.
ماهي سياه کوچولو آنقدر صبر کرد تا بزها و گوسفندها آبشان را خوردند و رفتند. آنوقت ، مارمولک را صدا زد و گفت:
«مارمولک جان! من ماهي سياه کوچولويي هستم که مي روم آخر جويبار را پيدا کنم . فکر مي کنم تو جانور عاقل و دانايي باشي ، اينست که مي خواهم چيزي از تو بپرسم.»
مارمولک گفت:« هر چه مي خواهي بپرس.»
ماهي گفت:« در راه ، مرا خيلي از مرغ سقا و اره ماهي و پرنده ي ماهيخوار مي ترساندند ، اگر تو چيزي درباره ي اين ها مي داني ، به من بگو.»
مارمولک گفت:« اره ماهي و پرنده ي ماهيخوار، اين طرف ها پيداشان نمي شود ، مخصوصاً اره ماهي که توي دريا زندگي مي کند. اما سقائک همين پايين ها هم ممکن است باشد. مبادا فريبش را بخوري و توي کيسه اش بروي.»
ماهي گفت :« چه کيسه اي؟»
مارمولک گفت:« مرغ سقا زير گردنش کيسه اي دارد که خيلي آب مي گيرد. او در آب شنا مي کند و گاهي ماهي ها ، ندانسته ، وارد کيسه ي او مي شوند و يکراست مي روند توي شکمش. البته اگر مرغ سقا گرسنه اش نباشد ، ماهي ها را در همان کيسه ذخيره مي کند که بعد بخورد.»
ماهي گفت:« حالا اگر ماهي وارد کيسه شد ، ديگر راه بيرون آمدن ندارد؟»
مارمولک گفت:« هيچ راهي نيست ، مگر اينکه کيسه را پاره کند. من خنجري به تو مي دهم که اگر گرفتار مرغ سقا شدي ، اين کار را بکني.»
آنوقت، مارمولک توي شكاف سنگ خزيد و با خنجر بسيار ريزي برگشت.
ماهي كوچولو خنجر را گرفت و گفت:« مارمولك جان! تو خيلي مهرباني. من نمي دانم چطوري از تو تشكر كنم.»
مارمولک گفت:« تشکر لازم نيست جانم! من از اين خنجرها خيلي دارم. وقتي بيکار مي شوم ، مي نشينم از تيغ گياه ها خنجر مي سازم و به ماهي هاي دانايي مثل تو مي دهم.»
ماهي گفت:« مگر قبل از من هم ماهي يي از اينجا گذشته؟»
مارمولک گفت:« خيلي ها گذشته اند! آن ها حالا ديگر براي خودشان دسته اي شده اند و مرد ماهيگير را به تنگ آورده اند.»
ماهي سياه گفت:« مي بخشي که حرف ، حرف مي آورد. اگر به حساب فضولي ام نگذاري ، بگو ببينم ماهيگير را چطور به تنگ آورده اند؟»
مارمولک گفت:« آخر نه که با همند ، همينکه ماهي گير تور انداخت ، وارد تور مي شوند و تور را با خودشان مي کشند و مي برند ته دريا.»
مارمولک گوشش را گذاشت روي شکاف سنگ و گوش داد و گفت: « من ديگر مرخص مي شوم ، بچه هايم بيدار شده اند.»
مارمولک رفت توي شکاف سنگ. ماهي سياه ناچار راه افتاد. اما همينطور سئوال پشت سر سئوال بود که دايم از خودش مي کرد:« ببينم ، راستي جويبار به دريا مي ريزد؟ نکند که سقائک زورش به من برسد؟ راستي ، اره ماهي دلش مي آيد هم جنس هاي خودش را بكشد و بخورد؟ پرنده ي ماهيخوار، ديگر چه دشمني با ما دارد؟
ماهي کوچولو، شنا کنان ، مي رفت و فکر مي کرد. در هر وجب راه چيز تازه اي مي ديد و ياد مي گرفت. حالا ديگر خوشش مي آمد که معلق زنان از آبشارها پايين بيفتد و باز شنا کند. گرمي آفتاب را بر پشت خود حس مي کرد و قوت مي گرفت.
يک جا آهويي با عجله آب مي خورد. ماهي کوچولو سلام کرد و گفت:
«آهو خوشگله ، چه عجله اي داري؟»
آهو گفت:« شکارچي دنبالم کرده ، يک گلوله هم بهم زده ، ايناهاش.»
ماهي کوچولو جاي گلوله را نديد اما از لنگ لنگان دويدن آهو فهميد که راست مي گويد. يک جا لاک پشت ها در گرماي آفتاب چرت مي زدند و جاي ديگر قهقهه ي کبک ها توي دره مي پيچيد. عطرعلف هاي کوهي در هوا موج مي زد و قاطي آب مي شد.
بعد از ظهر به جايي رسيد که دره پهن مي شد و آب از وسط بيشه يي مي گذشت. آب آنقدر زيآد شده بود که ماهي سيآه ، راستي راستي ، کيف مي کرد. بعد هم به ماهي هاي زيادي برخورد. از وقتي که از مادرش جدا شده بود ، ماهي نديده بود. چند تا ماهي ريزه دورش را گرفتند و گفتند:« مثل اينکه غريبه اي ، ها؟»
ماهي سياه گفت:« آره غريبه ام. از راه دوري مي آيم.»
ماهي ريزه ها گفتند:« کجا مي خواهي بروي؟»
ماهي سياه گفت:« مي روم آخر جويبار را پيدا کنم.»
ماهي ريزه ها گفتند:« کدام جويبار؟»
ماهي سياه گفت:« همين جويباري که توي آن شنا مي کنيم.»
ماهي ريزه ها گفتند:« ما به اين مي گوييم رودخانه.»
ماهي سياه چيزي نگفت. يکي از ماهي هاي ريزه گفت:« هيچ مي داني مرغ سقا نشسته سر راه ؟»
ماهي سياه گفت:« آره ، مي دانم.»
يکي ديگر گفت:« اين را هم مي داني که مرغ سقا چه کيسه ي گل و گشادي دارد؟»
ماهي سياه گفت:« اين را هم مي دانم.»
ماهي ريزه گفت:« با اينهمه باز مي خواهي بروي؟»
ماهي سياه گفت:« آره ، هر طوري شده بايد بروم!»
به زودي ميان ماهي ها چو افتاد که: ماهي سياه کوچولويي از راه هاي دور آمده و مي خواهد برود آخر رودخانه را پيدا کند و هيچ ترسي هم از مرغ سقا ندارد! چند تا از ماهي ريزه ها وسوسه شدند که با ماهي سياه بروند، اما از ترس بزرگترها صداشان در نيامد. چند تا هم گفتند:« اگر مرغ سقا نبود ، با تو مي آمديم ، ما از کيسه ي مرغ سقا مي ترسيم.»
لب رودخانه دهي بود. زنان و دختران ده توي رودخانه ظرف و لباس مي شستند. ماهي کوچولو مدتي به هياهوي آن ها گوش داد و مدتي هم آب تني بچه ها را تماشا کرد و راه افتاد. رفت و رفت و رفت، و باز هم رفت تا شب شد. زير سنگي گرفت خوابيد.نصف شب بيدار شد و ديد ماه ، توي آب افتاده و همه جا را روشن کرده است.
ماهي سياه کوچولو ماه را خيلي دوست داشت. شب هايي که ماه توي آب مي افتاد ، ماهي دلش مي خواست که از زير خزه ها بيرون بخزد و چند کلمه يي با او حرف بزند ، اما هر دفعه مادرش بيدار مي شد و او را زير خزه ها مي کشيد و دوباره مي خواباند.
ماهي کوچولو پيش ماه رفت و گفت:« سلام ، ماه خوشگلم!»
ماه گفت:« سلام ، ماهي سياه کوچولو! تو کجا اينجا کجا ؟»
ماهي گفت:« جهانگردي مي کنم.»
ماه گفت:« جهان خيلي بزرگ ست ، تو نمي تواني همه جا را بگردي.»
ماهي گفت:« باشد ، هر جا كه توانستم ، مي روم.»
ماه گفت:« دلم مي خواست تا صبح پيشت بمانم. اما ابر سياه بزرگي دارد مي آيد طرف من که جلو نورم را بگيرد.»
ماهي گفت:« ماه قشنگ! من نور تو را خيلي دوست دارم ، دلم مي خواست هميشه روي من بتابد.»
ماه گفت:« ماهي جان! راستش من خودم نور ندارم. خورشيد به من نور مي دهد و من هم آن را به زمين مي تابانم . راستي تو هيچ شنيده يي که آدم ها مي خواهند تا چند سال ديگر پرواز کنند بيايند روي من بنشينند؟»
ماهي گفت:« اين غير ممکن است.»
ماه گفت:« کار سختي است ، ولي آدم ها هر کار دلشان بخواهد ...»
ماه نتوانست حرفش را تمام کند. ابر سياه رسيد و رويش را پوشاند و شب دوباره تاريک شد و ماهي سياه ، تک و تنها ماند. چند دقيقه ، مات و متحير ، تاريکي را نگاه کرد. بعد زير سنگي خزيد و خوابيد.
صبح زود بيدار شد. بالاي سرش چند تا ماهي ريزه ديد که با هم پچ پچ مي کردند. تا ديدند ماهي سياه بيدار شد ، يکصدا گفتند:« صبح به خير!»
ماهي سياه زود آن ها را شناخت و گفت:« صبح به خير! بالاخره دنبال من راه افتاديد!»
يکي از ماهي هاي ريزه گفت:« آره ، اما هنوز ترسمان نريخته.»
يکي ديگر گفت:« فکر مرغ سقا راحتمان نمي گذارد.»
ماهي سياه گفت:« شما زيادي فکر مي کنيد. همه اش که نبايد فکر کرد. راه که بيفتيم ، ترسمان به کلّي مي ريزد.»
اما تا خواستند راه بيفتند ، ديدند که آب دور و برشان بالا آمد و سرپوشي روي سرشان گذاشته شد و همه جا تاريک شد و راه گريزي هم نماند. ماهي سياه فوري فهميد که در کيسه ي مرغ سقا گير افتاده اند.
ماهي سياه کوچولو گفت:« دوستان! ما در کيسه ي مرغ سقا گير افتاده ايم ، اما راه فرار هم به کلّي بسته نيست.»
ماهي ريزه ها شروع کردند به گريه و زاري ، يکيشان گفت:« ما ديگر راه فرار نداريم. تقصير توست که زير پاي ما نشستي و ما را از راه در بردي!»
يکي ديگر گفت:« حالا همه ي ما را قورت مي دهد و ديگر کارمان تمام است!»
ناگهان صداي قهقهه ي ترسناکي در آب پيچيد. اين مرغ سقا بود که مي خنديد. مي خنديد و مي گفت:« چه ماهي ريزه هايي گيرم آمده! هاهاهاهاها ... راستي که دلم برايتان مي سوزد! هيچ دلم نمي آيد قورتتان بدهم! هاهاهاهاها ...»
ماهي ريزه ها به التماس افتادند و گفتند:« حضرت آقاي مرغ سقا! ما تعريف شما را خيلي وقت پيش شنيده ايم و اگر لطف کنيد ، منقار مبارک را يک کمي باز کنيد که ما بيرون برويم ، هميشه دعاگوي وجود مبارک خواهيم بود!»
مرغ سقا گفت:« من نمي خواهم همين حالا شما را قورت بدهم. ماهي ذخيره دارم ، آن پايين را نگاه کنيد ....»
چند تا ماهي گنده و ريزه ته کيسه ريخته بود . ماهي هاي ريزه گفتند:« حضرت آقاي مرغ سقا! ما که کاري نکرده ايم ، ما بي گناهيم. اين ماهي سياه کوچولو ما را از راه در برده ...»
ماهي کوچولو گفت:« ترسوها ! خيال کرده ايد اين مرغ حيله گر ، معدن بخشايش است که اين طوري التماس مي کنيد؟»
ماهي هاي ريزه گفتند:« تو هيچ نمي فهمي چه داري مي گوئي. حالا مي بيني حضرت آقاي مرغ سقا چطور ما را مي بخشند و تو را قورت مي دهند!»
مرغ سقا گفت:« آره ، مي بخشمتان ، اما به يک شرط.»
ماهي هاي ريزه گفتند:« شرطتان را بفرماييد ، قربان!»
مرغ سقا گفت:« اين ماهي فضول را خفه کنيد تا آزادي تان را به دست بياوريد.»
ماهي سياه کوچولو خودش را کنار کشيد به ماهي ريزه ها گفت:« قبول نکنيد! اين مرغ حيله گر مي خواهد ما را به جان همديگر بيندازد. من نقشه اي دارم ...»
اما ماهي ريزه ها آنقدر در فکر رهائي خودشان بودند که فکر هيچ چيز ديگر را نکردند و ريختند سر ماهي سياه کوچولو. ماهي کوچولو به طرف کيسه عقب مي نشست و آهسته مي گفت:« ترسوها ،به هر حال گير افتاده ايد و راه فراري نداريد ، زورتان هم به من نمي رسد.»
ماهي هاي ريزه گفتند:« بايد خفه ات کنيم ، ما آزادي مي خواهيم!»
ماهي سياه گفت:« عقل از سرتان پريده! اگر مرا خفه هم بکنيد باز هم راه فراري پيدا نمي کنيد ، گولش را نخوريد!»
ماهي ريزه ها گفتند:« تو اين حرف را براي اين مي زني که جان خودت را نجات بدهي ، و گرنه ، اصلا فکر ما را نمي کني!»
ماهي سياه گفت:« پس گوش کنيد راهي نشانتان بدهم. من ميان ماهي هاي بيجان ، خود را به مردن مي زنم؛ آنوقت ببينيم مرغ سقا شما را رها خواهد کرد يا نه ، و اگر حرف مرا قبول نکنيد ، با اين خنجر همه تان را مي کشم يا کيسه را پاره پاره مي کنم و در مي روم و شما ...»
يکي از ماهي ها وسط حرفش دويد و داد زد:« بس کن ديگر! من تحمل اين حرف ها را ندارم ... اوهو ... اوهو ... اوهو ...»
ماهي سياه گريه ي او را که ديد ، گفت:« اين بچه ننه ي ناز نازي را چرا ديگر همراه خودتان آورديد؟»
بعد خنجرش را در آورد و جلو چشم ماهي هاي ريزه گرفت. آن ها ناچار پيشنهاد ماهي کوچولو را قبول کردند. دروغکي با هم زد و خوردي کردند ، ماهي سياه خود را به مردن زد و آن ها بالا آمدند و گفتند:« حضرت آقاي مرغ سقا ، ماهي سياه فضول را خفه کرديم ...»
مرغ سقا خنديد و گفت:« کار خوبي کرديد. حالا به پاداش همين کار، همه تان را زنده زنده قورت مي دهم که توي دلم يک گردش حسابي بکنيد!»
ماهي ريزه ها ديگر مجال پيدا نکردند. به سرعت برق از گلوي مرغ سقا رد شدند و کارشان ساخته شد.
اما ماهي سياه ، همان وقت ، خنجرش را کشيد و به يک ضربت ، ديواره ي کيسه را شکافت و در رفت. مرغ سقا از درد فريادي کشيد و سرش را به آب کوبيد ، اما نتوانست ماهي کوچولو را دنبال کند.
ماهي سياه رفت و رفت ، و باز هم رفت ، تا ظهر شد. حالا ديگر کوه و دره تمام شده بود و رودخانه از دشت همواري مي گذشت.از راست و چپ چند رودخانه ي کوچک ديگر هم به آن پيوسته بود و آبش را چند برابر کرده بود. ماهي سياه از فراواني آب لذت مي برد. ناگهان به خود آمد و ديد آب ته ندارد. اينور رفت ، آنور رفت ، به جايي برنخورد. آنقدر آب بود که ماهي کوچولو تويش گم شده بود! هر طور که دلش خواست شنا کرد و باز سرش به جائي نخورد. ناگهان ديد يک حيوان دراز و بزرگ مثل برق به طرفش حمله مي کند. يک اره ي دو دم جلو دهنش بود . ماهي کوچولو فکر کرد همين حالاست که اره ماهي تکه تکه اش بکند، زود به خود جنبيد و جا خالي کرد و آمد روي آب ، بعد از مدتي ، دوباره رفت زير آب که ته دريا را ببيند. وسط راه به يک گله ماهي برخورد – هزارها هزار ماهي ! از يکيشان پرسيد:« رفيق ، من غريبه ام ، از راه هاي دور مي آيم ، اينجا کجاست؟»
ماهي ، دوستانش را صدا زد و گفت:« نگاه کنيد! يکي ديگر ...»
بعد به ماهي سياه گفت:« رفيق ، به دريا خوش آمدي!»
يکي ديگر از ماهي ها گفت:« همه ي رودخانه ها و جويبارها به اينجا مي ريزند ، البته بعضي از آن ها هم به باتلاق فرو مي روند.»
يکي ديگر گفت:« هر وقت دلت خواست ، مي تواني داخل دسته ي ما بشوي.»
ماهي سياه کوچولو شاد بود که به دريا رسيده است. گفت:« بهتر است اول گشتي بزنم ، بعد بيايم داخل دسته ي شما بشوم. دلم مي خواهد اين دفعه که تور مرد ماهيگير را در مي بريد ، من هم همراه شما باشم.»
يکي از ماهي ها گفت:« همين زودي ها به آرزويت مي رسي، حالا برو گشتت را بزن ، اما اگر روي آب رفتي مواظب ماهيخوار باش که اين روزها ديگر از هيچ کس پروايي ندارد ، هر روز تا چهار پنج ماهي شکار نکند ، دست از سر ما بر نمي دارد.»
آنوقت ماهي سياه از دسته ي ماهي هاي دريا جدا شد و خودش به شنا کردن پرداخت. کمي بعد آمد به سطح دريا ، آفتاب گرم مي تابيد. ماهي سياه کوچولو گرمي سوزان آفتاب را در پشت خود حس مي کرد و لذت مي برد. آرام و خوش در سطح دريا شنا مي کرد و به خودش مي گفت:
« مرگ خيلي آسان مي تواند الان به سراغ من بيايد ، اما من تا مي توانم زندگي کنم نبايد به پيشواز مرگ بروم. البته اگر يک وقتي ناچار با مرگ روبرو شدم – که مي شوم – مهم نيست ، مهم اين است که زندگي يا مرگ من چه اثري در زندگي ديگران داشته باشد ...»
ماهي سياه کوچولو نتوانست فکر و خيالش را بيشتر از اين دنبال کند. ماهيخوار آمد و او را برداشت و برد. ماهي کوچولو لاي منقار دراز ماهيخوار دست و پا مي زد ، اما نمي توانست خودش را نجات بدهد. ماهيخوار کمرگاه او را چنان سفت و سخت گرفته بود که داشت جانش در مي رفت! آخر ، يک ماهي کوچولو چقدر مي تواند بيرون از آب زنده بماند؟
ماهي فکر کرد که کاش ماهيخوار همين حالا قورتش بدهد تا دستکم آب و رطوبت داخل شکم او، چند دقيقه اي جلو مرگش را بگيرد. با اين فکر به ماهيخوار گفت:« چرا مرا زنده زنده قورت نمي دهي؟ من از آن ماهي هايي هستم که بعد از مردن ، بدنشان پر از زهر مي شود.»
ماهيخوار چيزي نگفت ، فکر کرد:« آي حقه باز! چه کلکي تو کارت است؟ نکند مي خواهي مرا به حرف بياوري که در بروي؟»
خشکي از دور نمايان شده بود و نزديکتر و نزديکتر مي شد. ماهي سياه فکر کرد:« اگر به خشکي برسيم ديگر کار تمام است.»
اين بود که گفت:
«مي دانم که مي خواهي مرا براي بچه ات ببري، اما تا به خشکي برسيم، من مرده ام و بدنم کيسه ي پر زهري شده. چرا به بچه هات رحم نمي کني؟»
ماهيخوار فکر کرد:« احتياط هم خوب كاري ست! تو را خودم ميخورم و براي بچه هايم ماهي ديگري شکار مي کنم ... اما ببينم ... کلکي تو کار نباشد؟ نه ، هيچ کاري نمي تواني بکني!»
ماهيخوار در همين فکرها بود که ديد بدن ماهي سياه ، شل و بيحرکت ماند. با خودش فکر کرد:
«يعني مُرده؟ حالا ديگر خودم هم نمي توانم او را بخورم. ماهي به اين نرم و نازکي را بيخود حرام کردم!»
اين بود که ماهي سياه را صدا زد که بگويد:« آهاي کوچولو! هنوز نيمه جاني داري که بتوانم بخورمت؟»
اما نتوانست حرفش را تمام کند. چون همينکه منقارش را باز کرد ، ماهي سياه جستي زد و پايين افتاد. ماهيخوار ديد بد جوري کلاه سرش رفته، افتاد دنبال ماهي سياه کوچولو. ماهي مثل برق در هوا شيرجه مي رفت، از اشتياق آب دريا ، بيخود شده بود و دهن خشکش را به باد مرطوب دريا سپرده بود. اما تا رفت توي آب و نفسي تازه کرد ، ماهيخوار مثل برق سر رسيد و اين بار چنان به سرعت ماهي را شکار کرد و قورت داد که ماهي تا مدتي نفهميد چه بلايي بر سرش آمده، فقط حس مي کرد که همه جا مرطوب و تاريک است و راهي نيست و صداي گريه مي آيد. وقتي چشم هايش به تاريکي عادت کرد ، ماهي بسيار ريزه يي را ديد که گوشه اي کز کرده بود و گريه مي کرد و ننه اش را مي خواست. ماهي سياه نزديک شد و گفت:
«کوچولو! پاشو درفکر چاره يي باش ، گريه مي کني و ننه ات را مي خواهي که چه؟»
ماهي ريزه گفت:« تو ديگر ... کي هستي؟ ... مگر نمي بيني دارم ... دارم از بين ... مي روم ؟ ... اوهو .. اوهو ... اوهو ... ننه ... من ... من ديگر نمي توانم با تو بيام تور ماهيگير را ته دريا ببرم ... اوهو ... اوهو!»
ماهي کوچولو گفت:« بس کن بابا ، تو که آبروي هر چه ماهي است ، پاک بردي!»
وقتي ماهي ريزه جلو گريه اش را گرفت ، ماهي کوچولو گفت:
« من مي خواهم ماهيخوار را بکشم و ماهي ها را آسوده کنم ، اما قبلا بايد تو را بيرون بفرستم که رسوايي بار نياوري.»
ماهي ريزه گفت:« تو که داري خودت مي ميري ، چطوري مي خواهي ماهيخوار را بکشي؟»
ماهي کوچولو خنجرش را نشان داد و گفت:
« از همين تو ، شکمش را پاره مي کنم، حالا گوش کن ببين چه مي گويم: من شروع مي کنم به وول خوردن و اينور و آنور رفتن ، که ماهيخوار قلقلکش بشود و همينکه دهانش باز شد و شروع کرد به قاه قاه خنديدن ، توبيرون بپر.»
ماهي ريزه گفت:« پس خودت چي؟»
ماهي کوچولو گفت:« فکر مرا نکن. من تا اين بدجنس را نکشم ، بيرون نمي آيم.»
ماهي سياه اين را گفت و شروع کرد به وول خوردن و اينور و آنور رفتن و شکم ماهيخوار را قلقلک دادن. ماهي ريزه دم در معده ي ماهيخوار حاضر ايستاده بود. تا ماهيخوار دهانش را باز کرد و شروع کرد به قاه قاه خنديدن ، ماهي ريزه از دهان ماهيخوار بيرون پريد و در رفت و کمي بعد در آب افتاد ، اما هر چه منتظر ماند از ماهي سياه خبري نشد. ناگهان ديد ماهيخوار همينطور پيچ و تاب مي خورد و فرياد مي کشد ، تا اينکه شروع کرد به دست و پا زدن و پايين آمدن و بعد شلپي افتاد توي آب و باز دست و پا زد تا از جنب و جوش افتاد ، اما از ماهي سياه کوچولو هيچ خبري نشد و تا به حال هم هيچ خبري نشده...
ماهي پير قصه اش را تمام کرد و به دوازده هزار بچه و نوه اش گفت:« ديگر وقت خواب ست بچه ها ، برويد بخوابيد.»
بچه ها و نوه ها گفتند:« مادربزرگ! نگفتي آن ماهي ريزه چطور شد.»
ماهي پير گفت:« آن هم بماند براي فردا شب. حالا وقت خواب ست ، شب به خير!»
يازده هزار و نهصد و نود و نه ماهي کوچولو«شب به خير» گفتند و رفتند خوابيدند. مادربزرگ هم خوابش برد ، اما ماهي سرخ کوچولوئي هر چقدر کرد ، خوابش نبرد، شب تا صبح همه اش در فکر دريا بود .......
 

                                                          زمستان 46

+ نوشته شده در  شنبه سی و یکم تیر 1385ساعت 21:53  توسط aşgın | 
                                   الو تانرینین آدیلان

بو بلاگی یازیرام آذربایجان گوزللری ایچون....

اول باش باشلیروغ استاد سید محمد حسین بهجت تبریزی متخلص شهریارا اولونان شاعرین بیوگرافیسین.

 

 

 تانری مددیلن گلجکده آیری بویوکلرونده بیو گرافیسون گویاجاغوخ.......

بـيو گـرافـي استاد شهـريار

به قـلم جـناب آقاي زاهـدي دوست استاد

اصولاً شرح حال و خاطرات زندگي شهـريار در خلال اشعـارش خوانده مي شود و هـر نوع تـفسير و تعـبـيـري کـه در آن اشعـار بـشود به افسانه زندگي او نزديک است و حقـيـقـتاً حيف است که آن خاطرات از پـرده رؤيا و افسانه خارج شود.

گو اينکه اگـر شأن نزول و عـلت پـيـدايش هـر يک از اشعـار شهـريار نوشـته شود در نظر خيلي از مردم ارزش هـر قـطعـه شايد ده برابر بالا برود، ولي با وجود اين دلالت شعـر را نـبايد محـدود کرد.

شهـريار يک عشق اولي آتـشين دارد که خود آن را عشق مجاز ناميده. در اين کوره است که شهـريار گـداخـته و تصـويه مي شود. غالـب غـزلهـاي سوزناک او، که به ذائـقـه عـمـوم خوش آيـنـد است، يادگـار اين دوره است. اين عـشـق مـجاز اسـت کـه در قـصـيـده ( زفاف شاعر ) کـه شب عـروسي معـشوقه هـم هـست، با يک قوس صعـودي اوج گـرفـتـه، به عـشق عـرفاني و الهـي تـبديل مي شود. ولي به قـول خودش مـدتي اين عـشق مجاز به حال سکـرات بوده و حسن طبـيـعـت هـم مـدتهـا به هـمان صورت اولي براي او تجـلي کرده و شهـريار هـم با زبان اولي با او صحـبت کرده است.

بعـد از عـشق اولي، شهـريار با هـمان دل سوخـته و دم آتـشين به تمام مظاهـر طبـيعـت عـشق مي ورزيده و مي توان گـفت که در اين مراحل مثـل مولانا، که شمس تـبريزي و صلاح الدين و حسام الدين را مظهـر حسن ازل قـرار داده، با دوستـان با ذوق و هـنرمـنـد خود نـرد عـشق مي بازد. بـيـشتر هـمين دوستان هـستـند که مخاطب شعـر و انگـيزهًَ احساسات او واقع مي شوند. از دوستان شهـريار مي تـوان مرحوم شهـيار، مرحوم استاد صبا، استاد نـيما، فـيروزکوهـي، تـفـضـلي، سايه و نگـارنده و چـند نـفر ديگـر را اسم بـرد.

شرح عـشق طولاني و آتـشين شهـريار در غـزلهـاي ماه سفر کرده، توشهً سفـر، پـروانه در آتـش، غـوغاي غـروب و بوي پـيراهـن مشـروح است و زمان سخـتي آن عـشق در قـصيده پـرتـو پـايـنده بـيان شده است و غـزلهـاي يار قـديم، خـمار شـباب، ناله ناکامي، شاهـد پـنداري، شکـرين پـسته خاموش، تـوبـمان و دگـران و نالـه نوميـدي و غـروب نـيـشابور حالات شاعـر را در جـريان مخـتـلف آن عـشق حکـايت مي کـند و غـزلهـا يا اشعـار ديگـري شهـريار در ديوان خود از خاطرات آن عـشق دارد از قـبـيل حالا چـرا، دستم به دامانـت و غـيره که مطالعـهً آنهـا به خوانندگـان عـزيز نـشاط مي دهـد.

عـشقهـاي عارفانه شهـريار را مي توان در خلال غـزلهـاي انتـظار، جمع و تـفريق، وحشي شکـار، يوسف گـمگـشته، مسافرهـمدان، حراج عـشق، ساز صبا، و ناي شـبان و اشگ مريم، دو مرغ بـهـشتي و غـزلهـاي ملال محـبت، نسخه جادو، شاعـر افسانه و خيلي آثـار ديگـر مشاهـده کرد. براي آن که سينماي عـشقي شهـريار را تـماشا کـنيد، کافي است که فـيلمهاي عـشقي او را که از دل پاک او تـراوش کرده در صفحات ديوان بـيابـيد و جلوي نور دقـيق چـشم و روشـني دل بگـذاريـد هـرچـه ملاحـضه کرديد هـمان است که شهـريار مي خواسته است. زبان شعـر شهـريار خـيلي ساده است.

محـروميت و ناکامي هاي شهـريار در غـزلهـاي گوهـر فروش، ناکامي ها، جرس کاروان، ناله روح، مثـنوي شعـر، حکـمت، زفاف شاعـر و سرنوشت عـشق به زبان شهـريار بـيان شده است و محـتاج به بـيان من نـيست.

خيلي از خاطرات تـلخ و شيروين شهـريار از کودکي تا امروز در هـذيان دل، حيدر بابا، موميايي و افسانهً شب به نـظر مي رسد و با مطالعـه آنهـاخاطرات مزبور مشاهـده مي شود.

شهـريار روشن بـين است و از اول زندگي به وسيله رویأ هـدايت مي شده است. دو خواب او که در بچـگي و اوايل جـواني ديده، معـروف است و ديگـران هـم نوشته اند.

اولي خوابي است که در سيزده سالگي موقعـي که با قـافله از تـبريز به سوي تهـران حرکت کرده بود، در اولين منزل بـين راه - قـريه باسمنج - ديده است؛ و شرح آن اين است که شهـريار در خواب مي بـيـند که بر روي قـلل کوهـها طبل بزرگي را مي کوبـند و صداي آن طبل در اطراف و جـوانب مي پـيچـد و به قدري صداي آن رعـد آساست که خودش نـيز وحشت مي کـند. اين خواب شهـريار را مي توان به شهـرتي که پـيدا کرده و بعـدها هـم بـيشتر خواهـد شد تعـبـير کرد.

خواب دوم را شهـريار در 19 سالگـي مي بـيـند، و آن زماني است که عـشق اولي شهـريار دوران آخري خود را طي مي کـند و شرح خواب مجملا آن است که شهـريار مـشاهـده مي کـند در استـخر بهـجت آباد ( قـريه يي واقع در شمال تهـران که سابقاً آباد و با صفا و محـل گـردش اهـالي تهـران بود و در حال حاضر جزو شهـر شده است) با معـشوقعهً خود مشغـول شـنا است و غـفلتاً معـشوقه را مي بـيـند که به زير آب مي رود، و شهـريار هـم بدنبال او به زير آب رفـته، هـر چـه جسـتجو مي کـند، اثـري از معـشوقه نمي يابد؛ و در قعـر استخر سنگي به دست شهـريار مي افـتد که چـون روي آب مي آيد ملاحضه مي کـند که آن سنگ، گوهـر درخشاني است که دنـيا را چـون آفتاب روشن مي کند و مي شنود که از اطراف مي گويند گوهـر شب چـراغ را يافته است. اين خواب شهـريار هـم بـدين گـونه تعـبـير شد که معـشوقـه در مـدت نـزديکي از کف شهـريار رفت و در منظومهً ( زفاف شاعر ) شرح آن به زبان شهـريار به شعـر گـفـته شده است و در هـمان بهـجت آباد تحـول عـارفانه اي براي شهـريار دست مي دهـد که گـوهـر عـشق و عـرفان معـنوي را در نـتـيجه آن تحـول مي يابد.

شعـر خواندن شهـريار طرز مخصوصي دارد - در موقع خواندن اشعـار قافـيه و ژست و آهـنگ صدا هـمراه موضوعـات تـغـيـير مي کـند و در مـواقـع حسـاس شعـري بغـض گـلوي او را گـرفـته و چـشـمانـش پـر از اشک مي شود و شـنونده را کاملا منـقـلب مـي کـند.

شهـريار در موقعـي که شعـر مي گـويد به قـدري در تـخـيل و انديشه آن حالت فرو مي رود که از موقعـيت و جا و حال خود بي خـبر مي شود. شرح زير نمونهً يکي از آن حالات است که نگـارنـده مشاهـده کرده است:

هـنـگـامي که شهـريار با هـيچ کـس معـاشرت نمي کرد و در را به روي آشنا و بـيگـانه بـسته و در اطاقـش تـنـها به تخـيلات شاعـرانه خود سرگـرم بود، روزي سر زده بر او وارد شدم، ديـدم چـشـمهـا را بـسـته و دسـتـهـا را روي سر گـذارده و با حـالـتي آشـفـته مرتـباً به حـضرت عـلي عـليه السلام مـتوسل مي شود. او را تـکاني دادم و پـرسيدم اين چـه حال است که داري؟ شهـريار نفـسي عـميـق کشيده، با اضهـار قـدرداني گـفت مرا از غرق شدن و خـفگـي نجات دادي. گـفـتم مگـر ديوانه شده اي؟ انسان که در توي اطاق خشک و بي آب و غـرق و خفـه نمي شود. شهـريار کاغـذي را از جـلوي خود برداشتـه به دست من داد. ديدم اشعـاري سروده است که جـزو افسانهً شب به نام سـنفوني دريا ملاحضه مي کـنـيد.

شهـريار بجـز الهـام شعـر نمي گويد. اغـلب اتـفاق مي افـتد که مـدتـهـا مي گـذرد، و هـر چـه سعـي مي کـند حتي يک بـيت شعـر هـم نمي تـواند بگـويد. ولي اتـفاق افـتاده که در يک شب که موهـبت الهـي به او روي آورده، اثـر زيـبا و مفصلي ساخته است. هـمين شاهـکار تخـت جـمشيد، کـه يکي از بزرگـترين آثار شهـريار است و با اينکه در حدود چـهـارصد بـيت شعـر است در دو سه جـلسه ساخـته و پـرداخـته شده است.

شهـريار داراي تـوکـلي غـيرقـابل وصف است، و اين حالت را من در او از بدو آشـنايي ديـده ام. در آن موقع که بعـلت بحـرانهـاي عـشق از درس و مـدرسه (کـلاس آخر طب) هـم صرف نظر کرده و خرج تحـصيلي او بعـلت نارضايتي، از طرف پـدرش قـطع شده بود، گـاه مي شد که شهـريار خـيلي سخت در مضيقه قرار مي گـرفت. به من مي گـفت که امروز بايد خرج ما برسد و راهي را قـبلا تعـيـيـن مي کرد. در آن راه که مي رفـتـيم، به انـتهـاي آن نرسيده وجه خرج چـند روز شاعـر با مراجـعـهً يک يا دو ارباب رجوع مي رسيد. با آنکه سالهـا است از آن ايام مي گـذرد، هـنوز من در حيرت آن پـيش آمدها هـستم. قابل توجه آن بود که ارباب رجوع براي کارهاي مخـتـلف به شهـريار مـراجـعـه مي کردند که گـاهـي به هـنر و حـرفـهً او هـيچ ارتـباطي نـداشت - شخـصي مراجـعـه مي کرد و براي سنگ قـبر پـدرش شعـري مي خواست يا ديگـري مراجـعـه مي کرد و براي امـر طـبي و عـيادت مـريض از شهـريار استـمداد مي جـست، از اينـهـا مهـمـتر مراجـعـهً اشخـاص براي گـرفـتن دعـا بود.

خـدا شـناسي و معـرفـت شهـريار به خـدا و ديـن در غـزلهـاي جـلوه جانانه، مناجات، درس محـبت، ابـديـت، بال هـمت و عـشق، درکـوي حـيرت، قـصيده تـوحـيد ،راز و نـياز و شب و عـلي مـندرج است.

عـلاقـه به آب و خـاک وطن را شهـريار در غـزل عيد خون و قصايد مهـمان شهـريور، آذربايـجان، شـيون شهـريور و بالاخره مثـنوي تخـت جـمشـيد به زبان شعـر بـيان کرده است. الـبـته با مطالعه اين آثـار به مـيزان وطن پـرستي و ايمان عـميـقـي که شهـريار به آب و خاک ايران و آرزوي تـرقـي و تـعـالي آن دارد پـي بـرده مي شود.

تـلخ ترين خاطره اي که از شهـريار دارم، مرگ مادرش است که در روز 31 تـيرماه 1331 اتـفاق افـتاد - هـمان روز در اداره به اين جانب مراجعـه کرد و با تاثـر فوق العـاده خـبر شوم را اطلاع داد - به اتـفاق به بـيمارستان هـزار تخـتخوابي مراجـعـه کرده و نعـش مادرش را تحـويل گـرفـته به قـم برده و به خاک سپـرديم. حـالـتي که از آن مـرگ به شهـريار دست داده در منظومه اي واي مادرم نشان داده مي شود. تا آنجا که مي گويد:

مي آمديم و کـله من گيج و منگ بود

انگـار جـيوه در دل من آب مي کـنند

پـيـچـيده صحـنه هاي زمين و زمان به هـم

خاموش و خوفـناک هـمه مي گـريختـند

مي گـشت آسمان که بـکوبد به مغـز من

دنيا به پـيش چـشم گـنهـکار من سياه

يک ناله ضعـيف هـم از پـي دوان دوان

مي آمد و به گـوش من آهـسته مي خليـد:

تـنـهـا شـدي پـسـر!

شيرين ترين خاطره براي شهـريار اين روزها دست مي دهـد و آن وقـتي است که با دخـتر سه ساله اش شهـرزاد مشغـول و سرگـرم ا ست.

شهـريار در مقابل بچـه کوچک مخـصوصاً که زيـبا و خوش بـيان باشد، بي اندازه حساس است؛ خوشبختانه شهـرزادش اين روزها همان حالت را دارد که براي شهـريا 51 ساله نعـمت غـير مترقبه اي است، موقعي که شهـرزاد با لهـجـه آذربايجاني شعـر و تصـنيف فارسي مي خواند، شهـريار نمي تواند کـثـرت خوشحالي و شادي خود را مخفي بدارد.

شهـريار نامش سيد محـمـد حسين بهـجـت تـبـريـزي است. در اويل شاعـري (بهـجـت) تخـلص مي کرد و بعـداً دوباره با فال حافظ تخـلص خواست که دو بـيت زير شاهـد از ديوان حافظ آمد و خواجه تخـلص او را ( شهـريار ) تعـيـيـن کرد:

که چرخ سکه دولت به نام شهـرياران زد

روم به شهـر خود و شهـريار خود باشم

و شاعـر ما بهـجت را به شهـريار تـبـديل کرد و به هـمان نام هـم معـروف شد - تاريخ تـولـدش 1285 خورشيدي و نام پـدرش حاجي ميرآقا خشگـنابي است که از سادات خشگـناب (قـريه نزديک قره چـمن) و از وکـلاي مبرز دادگـستـري تـبـريز و مردي فاضل و خوش محاوره و از خوش نويسان دوره خود و با ايمان و کريم الطبع بوده است و در سال 1313 مرحوم و در قـم مـدفون شد.

شهـريار تحـصـيلات خود را در مدرسه متحده و فيوضات و متوسطه تـبـريز و دارالفـنون تهـران خوانده و تا کـلاس آخر مـدرسهً طب تحـصيل کرده است و در چـند مريض خانه هـم مدارج اکسترني و انترني را گـذرانده است ولي د رسال آخر به عـلل عـشقي و ناراحـتي خيال و پـيش آمدهاي ديگر از ادامه تحـصيل محروم شده است و با وجود مجاهـدتهـايي که بعـداً توسط دوستانش به منظور تعـقـيب و تکـميل اين يک سال تحصيل شد، معـهـذا شهـريار رغـبتي نشان نداد و ناچار شد که وارد خـدمت دولتي بـشود؛ چـنـد سالي در اداره ثـبت اسناد نيشابور و مشهـد خـدمت کرد و در سال 1315 به بانک کـشاورزي تهـران داخل شد و تا کـنون هـم در آن دستگـاه خدمت مي کند.

شهـرت شهـريار تـقـريـباً بي سابقه است، تمام کشورهاي فارسي زبان و ترک زبان، بلکه هـر جا که ترجـمه يک قـطعـه او رفته باشد، هـنر او را مي سـتايـند. منظومه (حـيـدر بابا) نـه تـنـهـا تا کوره ده هاي آذربايجان، بلکه به ترکـيه و قـفـقاز هـم رفـته و در ترکـيه و جـمهـوري آذربايجان چـنـدين بار چاپ شده است، بدون استـثـنا ممکن نيست ترک زباني منظومه حـيـدربابا را بشنود و منـقـلب نـشود.

شهـريار در تـبـريز با يکي از بـستگـانش ازدواج کرده، که ثـمره اين وصلت دخـتري سه ساله به نام شهـرزاد و دخـتري پـنج ماهـه بـه نام مريم است.

شهـريار غـير از اين شرح حال ظاهـري که نوشته شد؛ شرح حال مرموز و اسرار آميزي هـم دارد که نويسنده بـيوگـرافي را در امر مشکـلي قـرار مي دهـد. نگـارنـده در اين مورد ناچار بطور خلاصه و سربـسته نکـاتي از آن احوال را شرح دهـم تا اگـر صلاح و مقـدور شد بعـدها مفـصل بـيان شود:

شهـريار در سالهـاي 1307 تا 1309 در مجالس احضار ارواح که توسط مرحوم دکـتر ثـقـفي تـشکـيل مي شد شرکت مي کـرد. شرح آن مجالس سابـقـاً در جرايد و مجلات چاپ شده است؛ شهـريار در آن مجالس کـشفـيات زيادي کرده است و آن کـشـفـيات او را به سير و سلوکاتي مي کـشاند. در سال 1310 به خراسان مي رود و تا سال 1314 در آن صفحات بوده و دنـباله اين افـکار را داشتـه است و در سال 1314 که به تهـران مراجـعـت مي کـند، تا سال 1319 اين افـکار و اعمال را به شدت بـيـشـتـري تعـقـيت مـي کـند؛ تا اينکه در سال 1319 داخل جرگـه فـقـر و درويشي مي شود و سير و سلوک اين مرحـله را به سرعـت طي مي کـند و در اين طريق به قـدري پـيش مي رود که بـر حـسب دسـتور پـير مرشد قـرار مي شود که خـرقـه بگـيرد و جانشين پـير بـشود. تکـليف اين عـمل شهـريار را مـدتي در فـکـر و انديشه عـميـق قـرار مي دهـد و چـنـدين ماه در حال تـرديد و حـيرت سير مي کـند تا اينکه مـتوجه مي شود که پـيـر شدن و احـتمالاً زير و بال جـمع کـثـيري را به گـردن گـرفـتن براي شهـريار که مـنظورش معـرفـت الهـي است و کـشف حقايق است عـملي دشوار و خارج از درخواست و دلخواه اوست. اينجاست که شهـريار با توسل به ذات احـديت و راز و نيازهاي شبانه و به کشفياتي عـلوي و معـنوي مي رسد و به طوري که خودش مي گـويد پـيش آمدي الهـي او را با روح يکي از اولياء مرتـبط مي کـند و آن مقام مقـدس کليهً مشکلاتي را که شهـريار در راه حقـيقـت و عـرفان داشته حل مي کند و موارد مبهـم و مجـهـول براي او کشف مي شود.

باري شهـريار پس از درک اين فـيض عـظيم بکـلي تـغـيـير حالت مي دهـد. ديگـر از آن موقع به بعـد پـي بـردن به افـکار و حالات شهـريار براي خويشان و دوستان و آشـنايانش حـتي من مـشکـل شده بود؛ حرفهـايي مي زد که درک آنهـا به طور عـادي مـقـدور نـبود - اعـمال و رفـتار شهـريار هـم به مـوازات گـفـتارش غـير قـابل درک و عـجـيب شده بود.

شهـريار در سالهاي اخير اقامت در تهـران خـيلي مـيل داشت که به شـيراز بـرود و در جـوار آرامگـاه استاد حافظ باشد و اين خواست خود را در اشعـار (اي شيراز و در بارگـاه سعـدي) منعـکس کرده است ولي بعـدهـا از اين فکر منصرف شد و چون در از اقامت در تهـران هـم خسته شده بود، مردد بود کجا برود؛ تا اينکه يک روز به من گـفت که: " مـمکن است سفري از خالق به خلق داشته باشم " و اين هـم از حرفهـايي بود که از او شـنـيـدم و عـقـلم قـد نـمي داد - تا اين که يک روز بي خـبر از هـمه کـس، حـتي از خانواده اش از تهـران حرکت کرد وخبر او را از تـبريز گـرفـتم.

بالاخره سيد محـمد حسين شهـريار در 27 شهـريـور 1367 خورشيـدي در بـيـمارستان مهـر تهـران بدرود حيات گـفت و بـنا به وصيـتـش در زادگـاه خود در مقـبرةالشعـرا سرخاب تـبـريـز با شرکت قاطبه مـلت و احـترام کم نظير به خاک سپـرده شد. چه نيک فرمود:

براي ما شعـرا نـيـست مـردني در کـار کـه شعـرا را ابـديـت نوشـته اند شعـار

ع¯ط±ظٹظ‡ ظƒظ† ..ع¯ط±ظٹظ‡ ظ‚ط´ظ†ع¯ظ‡ ع¯ط±ظٹظ‡ ط³ظ‡ظ… ط¯ظ„ طھظ†ع¯ظ‡

 

استادیمیز شهریارا آغلایان گُ ز لره قربان......

 

+ نوشته شده در  پنجشنبه بیست و نهم تیر 1385ساعت 18:29  توسط aşgın | 
 

حيدربابا ، ايلديريملار شاخاندا                                                               
سئللر ، سولار ، شاققيلدييوب آخاندا
قيزلار اوْنا صف باغلييوب باخاندا
سلام اولسون شوْکتوْزه ، ائلوْزه !
منيم دا بير آديم گلسين ديلوْزه

(٢)
حيدربابا ، کهليک لروْن اوچاندا
کوْل ديبينَّن دوْشان قالخوب ، قاچاندا
باخچالارون چيچکلنوْب ، آچاندا
بيزدن ده بير موْمکوْن اوْلسا ياد ائله
آچيلميان اوْرکلرى شاد ائله

(٣)
بايرام يئلى چارداخلارى ييخاندا
نوْروز گوْلى ، قارچيچکى ، چيخاندا
آغ بولوتلار کؤينکلرين سيخاندا
بيزدن ده بير ياد ائلييه ن ساغ اوْلسون
دردلريميز قوْى ديّکلسين ، داغ اوْلسون

(٤)
حيدربابا ، گوْن دالووى داغلاسين !
اوْزوْن گوْلسوْن ، بولاخلارون آغلاسين !
اوشاخلارون بير دسته گوْل باغلاسين !
يئل گلنده ، وئر گتيرسين بويانا
بلکه منيم ياتميش بختيم اوْيانا

(٥)
حيدربابا ،‌ سنوْن اوْزوْن آغ اوْلسون !
دؤرت بير يانون بولاغ اوْلسون باغ اوْلسون !
بيزدن سوْرا سنوْن باشون ساغ اوْلسون !
دوْنيا قضوْ-قدر ، اؤلوْم-ايتيمدى
دوْنيا بوْيى اوْغولسوزدى ، يئتيمدى

(٦)
حيدربابا ، يوْلوم سنَّن کج اوْلدى
عؤمروْم کئچدى ، گلممه ديم ، گئج اوْلدى
هئچ بيلمه ديم گؤزللروْن نئج اوْلدى
بيلمزيديم دؤنگه لر وار ،‌ دؤنوْم وار
ايتگين ليک وار ، آيريليق وار ، اوْلوْم وار

(٧)
حيدربابا ، ايگيت اَمَک ايتيرمز
عؤموْر کئچر ، افسوس بَرَه بيتيرمز
نامرد اوْلان عؤمرى باشا يئتيرمز
بيزد ، واللاه ، اونوتماريق سيزلرى
گؤرنمسک حلال ائدوْن بيزلرى

(٨)
حيدربابا ، ميراژدر سَسلننده
کَند ايچينه سسدن - کوْيدن دوْشنده
عاشيق رستم سازين ديللنديرنده
يادوندادى نه هؤلَسَک قاچارديم
قوشلار تکين قاناد آچيب اوچارديم

(٩)
شنگيل آوا يوردى ، عاشيق آلماسى
گاهدان گئدوب ، اوْردا قوْناق قالماسى
داش آتماسى ، آلما ،‌ هيوا سالماسى
قاليب شيرين يوخى کيمين ياديمدا
اثر قويوب روحومدا ، هر زاديمدا

(١٠)
حيدربابا ، قورى گؤلوْن قازلارى
گديکلرين سازاخ چالان سازلارى
کَت کؤشنين پاييزلارى ، يازلارى
بير سينما پرده سى دير گؤزوْمده
تک اوْتوروب ، سئير ائده رم اؤزوْمده

(١١)
حيدربابا ،‌ قره چمن جاداسى
چْووشلارين گَلَر سسى ، صداسى
کربليا گئدنلرين قاداسى
دوْشسون بو آج يوْلسوزلارين گؤزوْنه
تمدّونون اويدوخ يالان سؤزوْنه

(١٢)
حيدربابا ، شيطان بيزى آزديريب
محبتى اوْرکلردن قازديريب
قره گوْنوْن سرنوشتين يازديريب
ساليب خلقى بير-بيرينن جانينا
باريشيغى بلشديريب قانينا

(١٣)
گؤز ياشينا باخان اوْلسا ، قان آخماز
انسان اوْلان بئلينه تاخماز
آمما حئييف کوْر توتدوغون بوراخماز
بهشتيميز جهنّم اوْلماقدادير !
ذى حجّه ميز محرّم اوْلماقدادير !

(١٤)
خزان يئلى يارپاخلارى تؤکنده
بولوت داغدان يئنيب ، کنده چؤکنده
شيخ الاسلام گؤزل سسين چکنده
نيسگيللى سؤز اوْرکلره دَيَردى
آغاشلار دا آللاها باش اَيَردى

(١٥)
داشلى بولاخ داش-قومونان دوْلماسين !
باخچالارى سارالماسين ، سوْلماسين !
اوْردان کئچن آتلى سوسوز اولماسين !
دينه : بولاخ ، خيرون اوْلسون آخارسان
افقلره خُمار-خُمار باخارسان

(١٦)
حيدر بابا ، داغين ، داشين ، سره سى
کهليک اوْخور ، داليسيندا فره سى
قوزولارين آغى ، بوْزى ، قره سى
بير گئديديم داغ-دره لر اوزونى
اوْخويئديم‌ : « چوْبان ، قيتر قوزونى »

(١٧)
حيدر بابا ، سولى يئرين دوْزوْنده
بولاخ قئنير چاى چمنين گؤزونده
بولاغ اوْتى اوْزَر سويون اوْزوْنده
گؤزل قوشلار اوْردان گليب ، گئچللر
خلوتليوْب ، بولاخدان سو ايچللر

(١٨)
بىچين اوْستى ، سونبول بيچن اوْراخلار
ايله بيل کى ، زوْلفى دارار داراخلار
شکارچيلار بيلديرچينى سوْراخلار
بيچين چيلر آيرانلارين ايچللر
بيرهوشلانيب ، سوْننان دوروب ، بيچللر

(١٩)
حيدربابا ، کندين گوْنى باتاندا
اوشاقلارون شامين ئييوب ، ياتاندا
آى بولوتدان چيخوب ، قاش-گؤز آتاندا
بيزدن ده بير سن اوْنلارا قصّه ده
قصّه ميزده چوخلى غم و غصّه ده

(٢٠)
قارى ننه گئجه ناغيل دييَنده
کوْلک قالخيب ، قاپ-باجانى دؤيَنده
قورد گئچينين شنگوْلوْسون يينده
من قاييديب ، بيرده اوشاق اوْلئيديم
بير گوْل آچيب ، اوْندان سوْرا سوْلئيديم

(٢١)
عمّه جانين بال بلله سين ييه رديم
سوْننان دوروب ، اوْس دوْنومى گييه رديم
باخچالاردا تيرينگَنى دييه رديم
آى اؤزومى اوْ ازديرن گوْنلريم !
آغاج مينيپ ، آت گزديرن گوْنلريم !

(٢٢)
هَچى خالا چايدا پالتار يوواردى
مَمَد صادق داملارينى سوواردى
هئچ بيلمزديک داغدى ، داشدى ، دوواردى
هريان گلدى شيلاغ آتيب ، آشارديق
آللاه ، نه خوْش غمسيز-غمسيز ياشارديق

(٢٣)
شيخ الاسلام مُناجاتى دييه ردى
مَشَدرحيم لبّاده نى گييه ردى
مشْدآجلى بوْز باشلارى ييه ردى
بيز خوْشودوق خيرات اوْلسون ، توْى اوْلسون
فرق ائلَمَز ، هر نوْلاجاق ، قوْى اولسون

(٢٤)
ملک نياز ورنديلين سالاردى
آتين چاپوپ قئيقاجيدان چالاردى
قيرقى تکين گديک باشين آلاردى
دوْلائيا قيزلار آچيپ پنجره
پنجره لرده نه گؤزل منظره !

(٢٥)
حيدربابا ، کندين توْيون توتاندا
قيز-گلينلر ، حنا-پيلته ساتاندا
بيگ گلينه دامنان آلما آتاندا
منيم ده اوْ قيزلاروندا گؤزوم وار
عاشيقلارين سازلاريندا سؤزوم وار

(٢٦)
حيدربابا ، بولاخلارين يارپيزى
بوْستانلارين گوْل بَسَرى ، قارپيزى
چرچيلرين آغ ناباتى ، ساققيزى
ايندى ده وار داماغيمدا ، داد وئرر
ايتگين گئدن گوْنلريمدن ياد وئرر

(٢٧)
بايراميدى ، گئجه قوشى اوخوردى
آداخلى قيز ، بيگ جوْرابى توْخوردى
هرکس شالين بير باجادان سوْخوردى
آى نه گؤزل قايدادى شال ساللاماق !
بيگ شالينا بايرامليغين باغلاماق !

(٢٨)
شال ايسته ديم منده ائوده آغلاديم
بير شال آليب ، تئز بئليمه باغلاديم
غلام گيله قاشديم ، شالى ساللاديم
فاطمه خالا منه جوراب باغلادى
خان ننه مى يادا ساليب ، آغلادى

(٢٩)
حيدربابا ، ميرزَممدين باخچاسى
باخچالارين تورشا-شيرين آلچاسى
گلينلرين دوْزمه لرى ، طاخچاسى
هى دوْزوْلر گؤزلريمين رفينده
خيمه وورار خاطره لر صفينده

(٣٠)
بايرام اوْلوب ، قيزيل پالچيق اَزَللر
ناققيش ووروب ، اوتاقلارى بَزَللر
طاخچالارا دوْزمه لرى دوْزللر
قيز-گلينين فندقچاسى ، حناسى
هَوَسله نر آناسى ، قايناناسى

(٣١)
باکى چى نين سؤزى ، سوْوى ، کاغيذى
اينکلرين بولاماسى ، آغوزى
چرشنبه نين گيردکانى ، مويزى
قيزلار دييه ر : « آتيل ماتيل چرشنبه
آينا تکين بختيم آچيل چرشنبه »

(٣٢)
يومورتانى گؤيچک ، گوللى بوْيارديق
چاققيشديريب ، سينانلارين سوْيارديق
اوْيناماقدان بيرجه مگر دوْيارديق ؟
على منه ياشيل آشيق وئرردى
ارضا منه نوروزگوْلى درردى

(٣٣)
نوْروز على خرمنده وَل سوْرردى
گاهدان يئنوب ، کوْلشلرى کوْرردى
داغدان دا بير چوْبان ايتى هوْرردى
اوندا ، گؤردن ، اولاخ اياخ ساخلادى
داغا باخيب ، قولاخلارين شاخلادى

(٣٤)
آخشام باشى ناخيرينان گلنده
قوْدوخلارى چکيب ، ووراديق بنده
ناخير گئچيب ، گئديب ، يئتنده کنده
حيوانلارى چيلپاق مينيب ، قوْوارديق
سؤز چيخسايدى ، سينه گريب ، سوْوارديق

(٣٥)
ياز گئجه سى چايدا سولار شاريلدار
داش-قَيه لر سئلده آشيب خاريلدار
قارانليقدا قوردون گؤزى پاريلدار
ايتر ، گؤردوْن ، قوردى سئچيب ، اولاشدى
قورددا ، گؤردوْن ، قالخيب ، گديکدن آشدى

(٣٦)
قيش گئجه سى طؤله لرين اوْتاغى
کتليلرين اوْتوراغى ، ياتاغى
بوخاريدا يانار اوْتون ياناغى
شبچره سى ، گيردکانى ، ايده سى
کنده باسار گوْلوْب - دانيشماق سسى

(٣٧)
شجاع خال اوْغلونون باکى سوْقتى
دامدا قوران سماوارى ، صحبتى
ياديمدادى شسلى قدى ، قامتى
جؤنممه گين توْيى دؤندى ، ياس اوْلدى
ننه قيزين بخت آيناسى کاس اوْلدى

(٣٨)
حيدربابا ، ننه قيزين گؤزلرى
رخشنده نين شيرين-شيرين سؤزلرى
ترکى دئديم اوْخوسونلار اؤزلرى
بيلسينلر کى ، آدام گئدر ، آد قالار
ياخشى-پيسدن آغيزدا بير داد قالار

(٣٩)
ياز قاباغى گوْن گوْنئيى دؤيَنده
کند اوشاغى قار گوْلله سين سؤيَنده
کوْرکچى لر داغدا کوْرک زوْيَنده
منيم روحوم ، ايله بيلوْن اوْردادور
کهليک کيمين باتيب ، قاليب ، قاردادور

(٤٠)
قارى ننه اوزاداندا ايشينى
گوْن بولوتدا اَييرردى تشينى
قورد قوْجاليب ، چکديرنده ديشينى
سوْرى قالخيب ، دوْلائيدان آشاردى
بايدالارين سوْتى آشيب ، داشاردى

(٤١)
خجّه سلطان عمّه ديشين قيساردى
ملا باقر عم اوغلى تئز ميساردى
تندير يانيب ، توْسسى ائوى باساردى
چايدانيميز ارسين اوْسته قايناردى
قوْورقاميز ساج ايچينده اوْيناردى

(٤٢)
بوْستان پوْزوب ، گتيررديک آشاغى
دوْلدوريرديق ائوده تاختا-طاباغى
تنديرلرده پيشيررديک قاباغى
اؤزوْن ئييوْب ، توخوملارين چيتدارديق
چوْخ يئمکدن ، لاپ آز قالا چاتدارديق

(٤٣)
ورزغان نان آرموت ساتان گلنده
اوشاقلارين سسى دوْشردى کنده
بيزده بوياننان ائشيديب ، بيلنده
شيللاق آتيب ، بير قيشقريق سالارديق
بوغدا وئريب ، آرموتلاردان آلارديق

(٤٤)
ميرزاتاغى نان گئجه گئتديک چايا
من باخيرام سئلده بوْغولموش آيا
بيردن ايشيق دوْشدى اوْتاى باخچايا
اى واى دئديک قورددى ، قئيتديک قاشديق
هئچ بيلمه ديک نه وقت کوْللوکدن آشديق

(٤٥)
حيدربابا ، آغاجلارون اوجالدى
آمما حئييف ، جوانلارون قوْجالدى
توْخليلارون آريخلييب ، آجالدى
کؤلگه دؤندى ، گوْن باتدى ، قاش قَرَلدى
قوردون گؤزى قارانليقدا بَرَلدى

(٤٦)
ائشيتميشم يانير آللاه چيراغى
داير اوْلوب مسجديزوْن بولاغى
راحت اوْلوب کندين ائوى ، اوشاغى
منصورخانين الي-قوْلى وار اوْلسون
هاردا قالسا ، آللاه اوْنا يار اوْلسون

(٤٧)
حيدربابا ، ملا ابراهيم وار ، يا يوْخ ؟
مکتب آچار ، اوْخور اوشاقلار ، يا يوْخ ؟
خرمن اوْستى مکتبى باغلار ،‌ يا يوْخ ؟
مندن آخوندا يتيررسن سلام
ادبلى بير سلامِ مالاکلام

(٤٨)
خجّه سلطان عمّه گئديب تبريزه
آمما ، نه تبريز ، کى گلممير بيزه
بالام ، دورون قوْياخ گئداخ ائمميزه
آقا اؤلدى ، تو فاقيميز داغيلدى
قوْيون اوْلان ، ياد گئدوْبَن ساغيلدى

(٤٩)
حيدربابا ، دوْنيا يالان دوْنيادى
سليماننان ، نوحدان قالان دوْنيادى
اوغول دوْغان ، درده سالان دوْنيادى
هر کيمسَيه هر نه وئريب ، آليبدى
افلاطوننان بير قورى آد قاليبدى

(٥٠)
حيدربابا ، يار و يولداش دؤندوْلر
بير-بير منى چؤلده قوْيوب ، چؤندوْلر
چشمه لريم ، چيراخلاريم ، سؤندوْلر
يامان يئرده گؤن دؤندى ، آخشام اوْلدى
دوْنيا منه خرابه شام اوْلدى

(٥١)
عم اوْغلينان گئدن گئجه قيپچاغا
آى کى چيخدى ، آتلار گلدى اوْيناغا
ديرماشيرديق ، داغلان آشيرديق داغا
مش ممى خان گؤى آتينى اوْيناتدى
تفنگينى آشيردى ، شاققيلداتدى

(٥٢)
حيدربابا ، قره کوْلون دره سى
خشگنابين يوْلى ، بندى ، بره سى
اوْردا دوْشَر چيل کهليگين فره سى
اوْردان گئچر يوردوموزون اؤزوْنه
بيزده گئچک يوردوموزون سؤزوْنه

(٥٣)
خشگنابى يامان گوْنه کيم ساليب ؟
سيدلردن کيم قيريليب ، کيم قاليب ؟
آميرغفار دام-داشينى کيم آليب ؟
بولاخ گنه گليب ، گؤلى دوْلدورور ؟
ياقورويوب ، باخچالارى سوْلدورور ؟

(٥٤)
آمير غفار سيدلرين تاجييدى
شاهلار شکار ائتمه سى قيقاجييدى
مَرده شيرين ، نامرده چوْخ آجييدى
مظلوملارين حقّى اوْسته اَسَردى
ظالم لرى قيليش تکين کَسَردى

(٥٥)
مير مصطفا دايى ، اوجابوْى بابا
هيکللى ،ساققاللى ، توْلستوْى بابا
ائيلردى ياس مجلسينى توْى بابا
خشگنابين آبروسى ، اَردَمى
مسجدلرين ، مجلسلرين گؤرکَمى

(٥٦)
مجدالسّادات گوْلردى باغلارکيمى
گوْروْلدردى بولوتلى داغلارکيمى
سؤز آغزيندا اريردى ياغلارکيمى
آلنى آچيق ، ياخشى درين قاناردى
ياشيل گؤزلر چيراغ تکين ياناردى

(٥٧)
منيم آتام سفره لى بير کيشييدى
ائل اليندن توتماق اوْنون ايشييدى
گؤزللرين آخره قالميشييدى
اوْننان سوْرا دؤنرگه لر دؤنوْبلر
محبّتين چيراخلارى سؤنوْبلر

(٥٨)
ميرصالحين دلى سوْلوق ائتمه سى
مير عزيزين شيرين شاخسِى گئتمه سى
ميرممّدين قورولماسى ، بيتمه سى
ايندى دئسک ، احوالاتدى ، ناغيلدى
گئچدى ، گئتدى ، ايتدى ، باتدى ، داغيلدى

(٥٩)
مير عبدوْلوْن آيناداقاش ياخماسى
جؤجيلريندن قاشينين آخماسى
بوْيلانماسى ، دام-دوواردان باخماسى
شاه عبّاسين دوْربوْنى ، يادش بخير !
خشگنابين خوْش گوْنى ، يادش بخير !

(٦٠)
ستاره عمّه نزيک لرى ياپاردى
ميرقادر ده ، هر دم بيرين قاپاردى
قاپيپ ، يئيوْب ، دايچاتکين چاپاردى
گوْلمه ليدى اوْنون نزيک قاپپاسى
عمّه مينده ارسينينين شاپپاسى

(٦١)
حيدربابا ، آمير حيدر نئينيوْر ؟
يقين گنه سماوارى قئينيوْر
داى قوْجاليب ، آلت انگينن چئينيوْر
قولاخ باتيب ، گؤزى گيريب قاشينا
يازيق عمّه ، هاوا گليب باشينا

(٦٢)
خانم عمّه ميرعبدوْلوْن سؤزوْنى
ائشيدنده ، ايه ر آغز-گؤزوْنى
مَلْکامِدا وئرر اوْنون اؤزوْنى
دعوالارين شوخلوغيلان قاتاللار
اتى يئيوْب ، باشى آتيب ، ياتاللار

(٦٣)
فضّه خانم خشگنابين گوْلييدى
آميريحيا عمقزينون قولييدى
رُخساره آرتيستيدى ، سؤگوْلييدى
سيّد حسين ، مير صالحى يانسيلار
آميرجعفر غيرتلى دير ، قان سالار

(٦٤)
سحر تئزدن ناخيرچيلار گَلَردى
قوْيون-قوزى دام باجادا مَلَردى
عمّه جانيم کؤرپه لرين بَلَردى
تنديرلرين قوْزاناردى توْسيسى
چؤرکلرين گؤزل اييى ، ايسيسى

(٦٥)
گؤيرچينلر دسته قالخيب ، اوچاللار
گوْن ساچاندا ، قيزيل پرده آچاللار
قيزيل پرده آچيب ، ييغيب ، قاچاللار
گوْن اوجاليب ، آرتارداغين جلالى
طبيعتين جوانلانار جمالى

(٦٦)
حيدربابا ، قارلى داغلار آشاندا
گئجه کروان يوْلون آزيب ، چاشاندا
من هارداسام ، تهراندا يا کاشاندا
اوزاقلاردان گؤزوم سئچر اوْنلارى
خيال گليب ، آشيب ، گئچر اوْنلارى

(٦٧)
بير چيخئيديم دام قيه نين داشينا
بير باخئيديم گئچميشينه ، ياشينا
بير گورئيديم نه لر گلميش باشينا
منده اْونون قارلاريلان آغلارديم
قيش دوْندوران اوْرکلرى داغلارديم

(٦٨)
حيدربابا ، گوْل غنچه سى خنداندى
آمما حئيف ، اوْرک غذاسى قاندى
زندگانليق بير قارانليق زينداندى
بو زيندانين دربچه سين آچان يوْخ
بو دارليقدان بيرقورتولوب ، قاچان يوْخ

(٦٩)
حيدربابا گؤيلر بوْتوْن دوماندى
گونلريميز بير-بيريندن ياماندى
بير-بيروْزدن آيريلمايون ، آماندى
ياخشيليغى اليميزدن آليبلار
ياخشى بيزى يامان گوْنه ساليبلار

(٧٠)
بير سوْروشون بو قارقينميش فلکدن
نه ايستيوْر بو قوردوغى کلکدن ؟
دينه گئچيرت اولدوزلارى الکدن
قوْى تؤکوْلسوْن ، بو يئر اوْزى داغيلسين
بو شيطانليق قورقوسى بير ييغيلسين

(٧١)
بير اوچئيديم بو چيرپينان يئلينن
باغلاشئيديم داغدان آشان سئلينن
آغلاشئيديم اوزاق دوْشَن ائلينن
بير گؤرئيديم آيريليغى کيم سالدى
اؤلکه ميزده کيم قيريلدى ، کيم قالدى

(٧٢)
من سنون تک داغا سالديم نَفَسى
سنده قئيتر ، گوْيلره سال بوسَسى
بايقوشوندا دار اوْلماسين قفسى
بوردا بير شئر داردا قاليب ، باغيرير
مروّت سيز انسانلارى چاغيرير

(٧٣)
حيدربابا ، غيرت قانون قاينارکن
قره قوشلار سنَّن قوْپوپ ، قالخارکن
اوْ سيلديريم داشلارينان اوْينارکن
قوْزان ، منيم همّتيمى اوْردا گؤر
اوردان اَييل ، قامتيمى داردا گؤر

(٧٤)
حيدربابا . گئجه دورنا گئچنده
کوْراوْغلونون گؤزى قارا سئچنده
قير آتينى مينيب ، کسيب ، بيچنده
منده بوردان تئز مطلبه چاتمارام
ايوز گليب ، چاتميونجان ياتمارام

(٧٥)
حيدربابا ، مرد اوْغوللار دوْغگينان
نامردلرين بورونلارين اوْغگينان
گديکلرده قوردلارى توت ، بوْغگينان
قوْى قوزولار آيين-شايين اوْتلاسين
قوْيونلارون قويروقلارين قاتلاسين

(٧٦)
حيدربابا ، سنوْن گؤيلوْن شاد اوْلسون
دوْنيا وارکن ، آغزون دوْلى داد اوْلسون
سنَّن گئچن تانيش اوْلسون ، ياد اوْلسون
دينه منيم شاعر اوْغلوم شهريار
بير عمر دوْر غم اوْستوْنه غم قالار

Heydər Baba, ıldırımlar şaxanda,
Sellər, sular şaqıldayıb axanda,
qızlar ona səf bağlayıb baxanda,
Səlâm olsun şevkətizə, elizə,
Menim də bir adım gəlsin dilizə.

 

Heydər Baba, kəhliklərin uçanda,
Göl dibindən dovşan qalxıb, qaçanda,
Baxçaların çiçəklənib açanda,
Bizdən de bir mümkün olsa, yâd elə,
Açılmayan ürekləri şâd elə.

 

Bayram yeli çardaxları yıxanda,
Novruz gülü, qar çiçəği çıxanda,
Ağ bulutlar köynəklərin sıxanda,
Bizdən də bir yâd eyleyən sağ olsun,
Dərdlərimiz qoy dikkəlsin dağ olsun.

 

Heydər Baba, gün dalıvı dağlasın,
Üzün gülsün, bulaxların ağlasın,
Uşaxlarun bir dəstə gül bağlasın,
Yel gələndə ver gətirsin bu yana,
Bəlke mənim yatmış bxtım oyana.

 

Heydər Baba, sənin üzün ağ olsun,
Dört bir yanın bulaq olsun, bağ olsun,
Bizdən sora sənin başın sağ olsun,
Dünya qəzov-qədər, ölüm-itimdi,
Dünya boyu oğulsuzdu, yetimdi.

 

Heydər Baba, yolum səndən kəc oldu,
Ömrüm keçdi, gələnmədim gec oldu,
Heç bilmədim gözəllərin nec oldu,
Bilməzidim döngələr var, dönüm var,
İtginlik var, ayrılıq var, ölüm var.

 

Heydər Baba, igit əmək itirməz,
Ömür keçər əfsus bərə bitirməz,
Nâmərd olan ömrü başa yetirməz,
Biz də vallah unutmarıx sizləri,
Görənməsək həlâl edin bizləri.

 

Heydər Baba, Mir əjdər səslənəndə,
Kənd içinə səsdən-köydən düşəndə,
Aşıq Rüstəm, sazın dilləndirəndə,
Yadındadır nə hövləsək qaçardım,
quşlar təkin qanad çalıb uçardım.

 

Şəngülava  yurdu,  aşıx alması,
Gâh da gedib orda qonax qalması,
Daş atması, alma-heyva salması,
qalıb şirin yuxu kimin yadımda,
əser qoyub, ruhumda hər zadımda.

 

Heydər Baba, quru gölün qazları,
Gədiklərin sazak çalan sazları,
Kət kövşənin payızları, yazları,
Bir sinəma pərdəsidir gözümdə,
Tək oturub, seyr edərəm özümdə.

 

Heydər Baba, qaraçemən caddası,
Çovuşların gələr səsi, sədası,
Kərbəlâ’yə gedənlərin qadası,
Düşsün bu ac, yolsuzların gözünə,
Təməddünün uydux yalan sözünə.

 

Heydər Baba, şeytan bizi azdırıb,
Məhəbbəti ürəklərdən qazdırıb,
qara günün sər-nüviştin yazdırıb,
Salıb xalqı bir-birinin canına,
Barışığı bələşdirib qanına.

 

Göz yaşına baxan olsa, qan axmaz,
İnsan olan xəncər belinə taxmaz,
Amma heyıf, kör tutduğun buraxmaz,
Behiştimiz cəhənnəm olmaxdadır,
Zihəccəmiz məhərrəm olmaxdadır.

 

Xazan yeli yarpaxları tökəndə,
Bulut dağdan yenib kəndə köçəndə,
Şeyxülislam gözəl səsin çəkəndə,
Nisgilli söz ürəklərə dəyərdi,
Ağaclar da Allah’a baş əyərdi.

 

Daşlı bulax daş-qumunan dolmasın,
Baxçaları saralmasın, solmasın,
Ordan keçən atlı susuz olmasın,
Deynə bulax, xeyrın olsun, axarsan,
Ufuqlara xumar-xumar baxarsan.

 

Heydər Baba, dağın daşın sərəsi,
Kəhlik oxur, dalısında fərəsi,
Quzuların ağı, bozu, qərəsı,
Bir gedeydim dağ-dərələr uzunu,
Oxuyaydım: "Çoban, qaytar quzunu".

 

Heydər Baba, Sulu yerin düzündə,
Bulax qaynar çay çemənin gözündə,
Bulaqotu, üzər suyun üzündə,
Gözəl quşlar ordan gəlib keçərlər,
Xəlvətləyib bulaxdan su içərlər.

 

Biçin üstü sünbül biçən oraxlar,
Elə bil ki, zülfü darar daraxlar,
Şikarçılar bildirçini soraxlar,
Biçinçilər ayranların içərlər,
Bir huşlanıb, sondan durub biçərlər.

 

Heydər Baba, kəndin günü batanda,
Uşaxların şamın yeyib yatanda,
Ay bulutdan çıxıb qaş-göz atanda,
Bizdən də bir sən onlara qıssə de,
Qıssəmızdən çoxlu gəm u gussə de.

 

Qarı nənə gecə nağıl deyəndə,
Külək qalxıb qap-bacanı döyəndə,
Qurd keçinin Şəngülüsün yeyəndə,
Mən qayıdıb bir də uşax olaydım,
Bir gül açıb ondan sonra solaydım.

 

‘Emməcan’ın bal bəllesin yeyərdim,
Sondan durub üs donumu geyərdim,
Baxçalarda tiringeni deyərdim,
Ay özümü o əzdirən günlərim,
Ağac minib, at gəzdirən günlərim.

 

Heçi xala çayda paltar yuvardı,
Məmməd Sadıx damlarını suvardı,
Heç bilməzdik dağdı, daşdı, divardı
Her yan gəldi, şıllax atıb aşardıx,
Allah, nə xoş, qəmsız-qəmsız yaşardıx.

 

Şeyhülislam münâcatı deyerdi,
Meşed Rahim lebbâdeni geyerdi,
Meşdâceli bozbaşları yeyerdi,
Biz hoş idik, hayrat olsun, toy olsun,
Fark eylemez, her n’olacak, koy olsun.

 

Melik Niyaz verendilin salardı,
Atın çapıb kıykacıdan çalardı,
Kırkı tekin gedik başın alardı.
Dolayıya kızlar açıb pencere,
Pencerelerden ne gözel menzere.

 

Heyder Baba, kendin toyun tutanda,
Kız gelinler hena, pilte satanda,
Bey geline damdan alma atanda,
Menim de o kızlarında gözüm var,
Aşıkların sazlarında sözüm var.

 

Heyder Baba, bulakların yarpızı,
Bostanların gülbeseri, karpızı,
Çerçilerin ağ nebatı sakkızı,
İndi de var damağımda, dad verer,
İtgin geden günlerimden yad verer.

 

Bayram idi gece kuşu okurdu,
Adaklı kız bey çorabın tokurdu,
Herkes şalın bir bacadan sokurdu,
Ay ne gözel kaydadı şal sallamak,
Bey şalına bayramlığın bağlamak.

 

Şal istedim men de evde ağladım,
Bir şal alıb tez belime bağladım,
Gulam gile kaçdım, şalı salladım,
Fatma hala mene çorab bağladı,
Han nenemi yada salıb ağladı.

 

Heyder Baba, Mirzemmed’in bahçası,
Bahçaların turşa şirin alçası,
Gelinlerin düzmeleri, tahçası
Hey düzüler gözlerimin refinde,
Heyme vurar hatıralar sefinde.

 

Bayram olub, kızıl palçık ezerler,
Nakış vurub, otakları bezerler,
Tahçalara düzmeleri düzerler
Kız-gelinin fındıkçası, henası,
Heveslener anası, kaynanası.

 

Bakıçının sözü, sovu, kağızı
İneklerin bulaması, ağızı,
Çerşenbenin girdekânı, mövizi
Kızlar deyer: “Atıl-matıl, çerşenbe,
Ayna tekin bahtım açıl, çerşenbe”.

 

Yumurtanı göyçek, güllü boyardık,
Çakkışdırıb sınanların soyardık,
Oynamakdan birce meğer doyardık,
Eli mene yaşıl aşık vererdi,
İrza mene novruz gülü dererdi.

 

Novruz Ali hermende vel sürerdi,
Kâhdan enib küleşlerin kürerdi,
Dağdan da bir çoban iti hürerdi,
Onda gördün ulak ayak sahladı,
Dağa bakıb kulakların şahladı.

 

Akşam başı nahırçılar gelende,
Kodukları çekib, vurardık bende,
Nahır keçib gedib yetende kende,
Heyvanları çılpak minib kovardık,
Söz çıksaydı, sine gerib sovardık.

 

Yaz gecesi çayda sular şarıldar,
Daş kayalar selde aşıb, karıldar,
Karanlıkda kurdun gözü parıldar,
İtler gördün, kurdu seçib ulaşdı,
Kurd da gördün, kalkıb gedikden aşdı.

 

Kış gecesi tövlelerin otağı,
Kentlilerin oturağı, yatağı,
Buharıda yanar odun yanağı,
Şebçeresi, girdekânı, iydesi,
Kendi basar gülüb-danışmak sesi.

 

Şücâ haloğlunun Baki savgati,
Damda kuran samavarı, söhbeti,
Yadımdadı şestli keddi, kameti,
Cünemmegin toyu döndü, yas oldu,
Nene Kız’ın baht aynası kâs oldu.

 

Heyder Baba, Nene Kızın gözleri,
Rakşende’nin şirin-şirin sözleri,
Türki dedim, okusunlar özleri,
Bilsinler ki, adam geder ad kalar,
Yahşı-pisden ağızda bir dad kalar.

 

Yaz kabağı gün güneyi döyende,
Kend uşağı kar güllesin sövende,
Kürekçiler dağda kürek züvende,
Menim ruhum ele bilin ordadır,
Kehlik kimi batıb kalıb, kardadır.

 

Karı Nene uzadanda işini,
Gün bulutdan eyirerdi teşini,
Kurd kocalıb, çekdirende dişini,
Sürü kalkıb dolayıdan aşardı,
Badyaların südü aşıb-daşardı.

 

Hecce Sultan emme dişin kısardı,
Molla  Bağır emoğlu tez mısardı,
Tendir yanıb, tüstü evi basardı,
Çaydanımız arsın üste kaynardı,
Kovurkamız saç içinde oynardı.

 

Bostan pozub getirerdik aşağı,
Doldurardık evde tahta tabağı,
Tendirlerde pişirerdik kabağı,
Özün yeyib, tohumların çıtlardık,
Çok yemekden lap az kala çatlardık.

 

Verzeğan’dan armud satan gelende,
Uşakların sesi düşerdi kende,
Biz de bu yandan eşidib bilende,
Şıllak atıb bir kışkırık salardık,
Buğda verib armudlardan alardık.

 

Mirza Tağı’ynan gece getdik çaya,
Men bakıram selde boğulmuş aya,
Birden ışık düşdü otay bahçaya,
”Eyvay dedik, kurddu”, kayıtdık, kaşdık,
Heç bilmedik ne vakt küllükden aşdık.

 

Heyder Baba, ağaçların ucaldı,
Amma hayıf cevanların kocaldı,
Tokluların arıklayıb acaldı,
Kölge döndü, gün batdı, kaş kereldi,
Kurdun gözü karanlıkda bereldi.

 

Eşitmişem yanır Allah çırağı,
Dayır olub mescidüzün bulağı,
Râhat olub kendin evi, uşağı,
Mensur Han’ın eli kolu var olsun,
Harda kalsa, Allah ona yar olsun.

 

Heyder Baba, Moll’ İbrahim var, ya yok?
Mekteb açar, okur uşaklar, ya yok?
Hermen üstü mektebi bağlar, ya yok?
Menden ahonda yetirersen selâm,
Edebli bir selâm-ı mâ lâkelâm.

 

Hecce Sultan emme gedib Tebriz’e,
Amma ne Tebriz ki, gelemmir bize,
Balam durun, koyak gedek evmize,
Ağa öldü, tufakımız dağıldı,
Koyun olan yad gediben sağıldı.

 

Heyder Baba, dünya yalan dünyadı,
Süleyman’dan, Nuh’dan kalan dünyadı,
Oğul doğan, derde salan dünyadı,
Her kimseye her ne verib alıbdı,
Eflatun’dan bir kuru ad kalıbdı.

 

Heyder Baba, yaru yoldaş döndüler,
Bir-bir meni çölde koyub, çöndüler,
Çeşmelerim, çırahlarım, söndüler,
Yaman yerde gün döndü, akşam oldu,
Dünya mene harâbe-i şâm oldu.

 

Emoğluynan geden gece Kıpçağ’a,
Ay ki çıkdı, atlar geldi oynağa,
Dırmaşırdık, dağdan aşırdık dağa,
Meşmemi Han göy atını oynatdı,
Tüfengini aşırdı, şakkıldatdı.

 

Heyder Baba, Kara gölün deresi,
Hoşgenâb’ın yolu, bendi, beresi,
Orda düşer çil kehliğin feresi,
Ordan keçer yurdumuzun özüne,
Biz de keçek yurdumuzun sözüne.

 

Hoşgenâb’ı yaman güne kim salıb?
Seyyidlerden kim kırılıb, kim kalıb?
Amir Gafar dam daşını kim alıb?
Bulak gene gelib gölü doldurur,
Ya kuruyub, bahçaları soldurur.

 

Amir Gafar seyyidlerin tacıydı,
Şahlar şikar etmesi kıykacıydı,
Merde şirin, nâmerde çok acıydı,
Mazlumların hakkı üste eserdi,
Zalimleri kılıç tekin keserdi.

 

Mir Mustafa dayı, uca boy baba,
Heykelli, sakkallı, Tolustoy baba,
Eylerdi yas meclisini, toy baba,
Hoşgenâb’ın âb-ı rûsu, erdemi,
Mescidlerin, meclislerin görkemi.

 

Mecdüssâdât gülerdi bağlar kimi,
Guruldardı, buludlu dağlar kimi,
Söz ağzında erirdi yağlar kimi,
Alnı açık, yakşı, derin kanardı,
Yaşıl gözler çırağ tekin yanardı.

 

Menim atam süfreli bir kişiydi,
El elinden tutmak onun işiydi,
Gözellerin âhire kalmışıydı,
Ondan sonra dönergeler döndüler,
Mehebbetin çırağları söndüler.

 

Mir Sâlih’in deli sevlik etmesi,
Mir Aziz’in şirin şahsey getmesi,
Mir Memmed’in kurulması, bitmesi,
İndi desek, ahvâlâtdı, nağıldı,
Keçdi getdi, itdi batdı, dağıldı.

 

Mir Abdül’ün aynada kaş yakması,
Çövçülerinden, kaşının akması,
Boylanması, dam-divardan bakması,
Şah Abbas’ın dürbini, yâdeş behayr,
Hoşgenâb’ın hoş günü, yâdeş behayr.

 

Sitâr’ emme nezikleri yapardı,
Mir Kadir de her dem birin kapardı,
Kapıb, yeyib, dayça tekin çapardı,
Gülmeliydi onun nezik kappası,
Emmemin de, ersininin şappası.

 

Heyder Baba, Amir Heyder neyneyir?
Yakın gene samavarı keyneyir,
Day kocalıb, alt engiynin çeyneyir,
Kulak batıb, gözü girib kaşına,
Yazık emme, havâ gelib başına.

 

Hanım emme Mir Abdül’ün sözünü,
Eşidende eyer ağzı, gözünü,
Melkâmıd’a verer onun özünü,
Da’vaların şuhlugılan katallar,
Eti yeyib, başı atıb yatallar.

 

Fizze hanım Hoşgenâb’ın gülüydü,
Amir Yahya em kızının kuluydu,
Ruhsâre artist idi, sevgiliydi,
Seyid Hüseyn Mir Salih’i yansılar,
Amir Cefer geyretlidir, kan salar.

 

Seher tezden nahırçılar gelerdi,
Koyun kuzu dam bacadan melerdi,
Emme Can’ım körpelerin belerdi,
Tendirlerin kavzanardı tüstüsi,
Çöreklerin gözel iyi, istisi.

 

Göyerçinler deste kalkıb uçallar,
Gün saçanda kızıl perde açallar,
Kızıl perde açıb, yığıb kaçallar,
Gün ucalıb, artar dağın celâli,
Tebietin cevanlanar cemâli.

 

Heyder Baba, karlı dağlar aşanda,
Gece kervan yolun aşıb çaşanda,
Men hardasam, Tehran’da, ya Kâşan’da,
Uzaklardan gözüm seçer onları,
Hayâl gelib, aşıb keçer onları.

 

Bir çıkaydım Damkaya’nın daşına,
Bir bakaydım keçmişine, yaşına,
Bir göreydim neler gelib başına,
Men de onun karlarıylan ağlardım,
Kış donduran ürekleri dağlardım.

 

Heyder Baba, gül konçesi handandı
Amma  hayıf, ürek  gazası  kandı,
Zindegânlık bir karanlık zindandı,
Bu zindanın derbeçesin açan yok,
Bu darlıkdan bir kurtulub kaçan yok.

 

Heyder Baba, göyler bütün dumandı,
Günlerimiz birbirinden yamandı,
Birbirizden ayrılmayın, amandı,
Yakşılığı elimizden alıblar,
Yakşı bizi yaman güne salıblar!

 

Bir soruşun bu karkınmış felekden,
Ne isteyir bu kurduğu kelekden?
Deyne, keçirt ulduzları elekden,
Koy tökülsün, bu yer üzü dağılsın,
Bu şeytanlık korkusu bir yığılsın.

 

Bir uçaydım bu çırpınan yelinen,
Bağlaşaydım dağdan aşan selinen,
Ağlaşaydım uzak düşen elinen,
Bir göreydim ayrılığı kim saldı?
Ölkemizde kim kırıldı, kim kaldı?

 

Men senin tek dağa saldım nefesi,
Sen de kaytar, göylere sal bu sesi,
Baykuşun da dar olmasın kefesi,
Burda bir şîr darda kalıb bağırır,
Mürüvvetsiz insanları çağırır.

 

Heyder Baba, gayret kanın kaynarken,
Karakuşlar senden kopub kalkarken,
O sıldırım daşlarıynan oynarken,
Kavzan, menim himmetimi orda gör,
Ordan eyil, kâmetimi darda  gör.

 

Heyder Baba, gece durna keçende,
Köroğlunun gözü kara seçende,
Kıratını minib, kesib biçende,
Men de burdan tez matlaba çatmaram,
Eyvaz  gelib çatmayıncan yatmaram.

 

Heyder Baba, merd oğullar doğginan,
Nâmerdlerin burunların oğginan,
Gediklerde kurdları dut boğginan,
Koy kuzular ayın şayın otlasın,
koyunların kuyrukların katlasın.

 

Heyder Baba, senin könlün şad olsun,
Dünya varken ağzın dolu dad olsun,
Senden keçen yakın olsun, yad olsun,
Deyne menim şâir oğlum Şehriyâr,
Bir ömürdür gam üstüne gam kalar.

 

بودا شهریارین معروف خان ننسی:

Xan Nənə                                                                                                                خان ننه



Xan nənə hayanda galdın ?                                                              
 خان ننه هایاندا گالدین
Belə başıva dolanım.                                                                          
بئله باشیوه دولانیم           
Necə mən səni itirdim?                                                                       نئجه من سنی ایتیردیم
Da sənin tayın tapılmaz.                                                                    
دا سنین تایین تاپیلماز                 

Sən ölən gün əmmə gəldi,                                                                   
سن اولن گون عمه گلدی
Məni getdi ayrı kəndə.                                                                         منی گتدی آیری کنده
Mən uşaq nə anlıyaydım?                                                                    من اوشاق نه آنلایایدیم
Başımı gatıp uşaqlar,                                                                          باشیمی قاتیپ اوشاقلار          
Neçə gün mən orda galdım.                                                                نئچه گون من اُردا گالدیم

Gayıdıp gələndə baxdım,                                                                      
گایدیپ گلنده باخدیم
Yerivi yığışdırıplar.                                                                             
یئریوی یئغیشدیریپلار         
Nə özün və nə yerin var.                                                                    
نه اُزون و نه یئرین وار

"Hanı Xan nənəm?"-Soruşdum.                                                           
هانی خان ننم؟ سوروشدوم
Dedilər ki, Xan nənəni,                                                                          ددیلر کی خان ننی
Aparıplar Kərbəlayə,                                                                            
آپاریبلار کربلایه
Ki şəfasın ordan alsın.                                                                         
کی شفاسین اُردان آلسین
Səfəri uzun səfərdir,                                                                           سفری اوزون سفردی
Bir iki il çəkər gəlincə                                                                         . بیر ایکی ایل چکر گلینجه

Necə ağlaram yanıxlı ?                                                                        !
نئجه آغلارام یانیخلی
Neçə gün elə çığırdım,                                                                        نئچه گون ائله چیغیردیم
Ki səsim, sinəm tutuldu.                                                                      کی سسیم سینم توتولدی

O mən olmasam yanında,                                                                    
اُ من اُلماسام یانیندا
Özü heç yerə gedənməz.                                                                   اُزو هئچ یئره گئدنمز
Bu səfər nolupdı mensiz,                                                                     بو سفر نولوپدی منسیز
Özü tək goyup gedipdi ?                                                                      اُزو تک گویوپ گئدیپدی

Hamıdan acığ edərkən,                                                                         
هامیدان آجیغ ائدر کن
Hamıya acığlı bakdım.                                                                           هامییا آجیغلی باخدیم
Sonra başladım ki:Mən də                                                                    سُنرا باشلادیم کی: من ده
Gedirəm onun dalınca.                                                                         گئدیرم اُنون دالینجا

Dedilər səninki tezdir.                                                                         
دئدیلر سنین کی تئزدیر             
İmamın məzarı üstdə,                                                                           
امامین مزاری اوسته
Uşağı aparmag olmaz.                                                                        
اوشاغی آپارماق اُلماز

Sən oxu Qur'anı tez çıx,                                                                      
سن اُخو قرآنی تئز چیخ
Sən onu çıxınca bəlkə,                                                                        
سن اُنی چیخینجا بلکه
Gələ xan nənən səfərdən.                                                                  گله خان ننه ن سفر دن

Təlesik ravanlamaxda,                                                                        
تئله سیک راوانلاماخدا
Oxuyup Qur'anı çıxdım                                                                       . اُخویوپ قرآنی چیخدیم
Ki yazım sənə: Gəl indi,                                                                       کی یازیم سنه:گل ایندی
Daha çıxmışam Qur'anı.                                                                       
داها چیخمیشام قرآنی
Mənə sovgət al gələndə                                                                     . منه سوقت آل گلنده
Amma hər kağaz yazanda,                                                               
آما هر کاغاذ یازاندا
Ağamın gözü dolardı.                                                                         
آغامین گُ زی دولاردی
Sən də ki, gəlip çıxmadın.                                                                     
سن ده کی گلیپ چیخمادین
Neçə il bu intizarla,                                                                               نئچه ایل بو انتظارلا            
Günü həftəni sayardım.                                                                        
گونو هفته نی سایاردیم
Ta yavaş-yavaş göz açdım                                                                  تا یاواش یاواش گُ ز آچدیم
Anladım ki, sən ölüpseən.                                                                    آنلادیم کی سن اُلوپسن

Bilə-bilmiyə henüz de,                                                                           
بیله بیلمیه هنوزدا
Ürəyimdə bir itik var.                                                                          
اورگیمده بیر ایتیک وار        
Gözüm axtarır həmişə.                                                                         
گُ زوم آختارار همیشه
Nə yamandı bu itiklər.                                                                          
نه یاماندی بو ایتیکلر       
Xan nənə, canım nolaydı,                                                                 
خان ننه جانیم نولایدی
Seni bir də mən tapaydım.                                                                    سنی بیر ده من تاپایدیم
O ayaglar üstə bir də,                                                                        اُ آیاقلار اوسته بیر ده
Döşənip bir ağlayaydım                                                                     . دُشنیپ بیر آغلاشایدیم
Golu halgə salmış ip tək,                                                                   گولی حلقه سالمیش ایپ تک   
O ayağı bağlıyaydım.                                                                         
اُ آیاغی باغلایایدیم
Ki, daha gedənmiyeydin.                                                                    کی داها گئدنمیییدین

Gecələr yatanda, sən də,                                                                 گئجه لر یاتاندا سنده
Meni goynuva alardın.                                                                       
منی گوینوا آلاردین
Necə bağrıva basardın ?!                                                                
نئجه باغریوا باساردین
Golun üstə gah salardın.                                                                 گولون اوسته گاه سالاردین

Acı dünyanı atarkən,                                                                        
آجی دونیانی آتار کن            
İkimiz şirin yatardıx,                                                                        
ایکی میز شیرین یاتاردیخ      
Yuxuda löley atarkən                                                                      ,
یوخودا لولی آتار کن
Səni mən bələ
şdirərdim.                                                                  سنی من بَلَشدیردیم

Gecəli, su gızdırardın,                                                                    
گئجلی سو گیزدیراردین
Özüvü təmizleyərdin,                                                                      اُزو وو تمیزلییردین 
Gene də məni öpərdin,                                                                   گئنه ده منی اُپردین
Heç mənə acıxlamazdın                                                                 .
هئچ منه آجیخلامازدین

Savaşan mənə kim olsun,                                                             
 ساواشان منه کیم اُلسون
Sən mənə havar durardın.                                                              سن منه هاوار دوراردین
Məni sən anam döyəndə                                                                ,
منی سن آنام دوینده
Gapıp aradan çıkardın.                                                                   
گاپیپ آرادان چیخاردین
 
Elə istilik o istək ?!                                                                            
ائله ایستیلیک اُ ایستک
Daha kimsədə olarmı ?!                                                                   
داها کیمسه ده اُلورمو
Ürəyim deyir ki: Yox, yox                                                               ,
اورگیم دئیر کی یوخ یوخ
O dərin səfalı istək,                                                                         اُ درین صفالی ایستک
Mənim o əzizliyim tək                                                                     , منیم اُ عزیزلیگیم تک
Sənilə gedip tükəndi.                                                                       
سنیله گئدیپ توکندی
 
Xən nənə, özün deyərdin,                                                               
خان ننه اُزون دئیردین
Ki, sənə behiştdə Allah,                                                                 
کی سنه بهشده آللاه
Verəcək nə istiyürsən.                                                                   ورجک نه ایستییرسن       
Bu sözün yadında galsın.                                                               
بو سوزون یادیندا گالسین
Mənə qolunu veripsən.                                                                   منه قولونی وئریپسن     
Elə bir günüm olursa,                                                                      
ائله بیر گونوم اُلورسا
Bilirsən nə istərəm mən ?                                                              ! بیلیرسن نه ایسترم من    
Sözümə dürüst gulax ver                                                             :
سوزومه درست گولاخ ور
"Senilə uşaxlıq əhdin"                                                                    سنیله اوشاخلیق اَهدین

Xan nənə, aman nolaydı                                                               , خان ننه آمان نولایدی
Bir uşaxlığı tapaydım ?!                                                                 بیر اوشاخلیغی تاپایدیم
Bir də mən sənə çataydım.                                                           بیر ده من سنه چاتایدیم

Sənilə gucaxlaşaydım.                                                                  
سنیله گوجاخلاشایدیم
Sənilə bir ağlaşaydım.                                                                   سنیله بیر آغلاشایدیم
Yenidən uşağ olurkən,                                                                 
یئنیدن اوشاغ اُلور کن
Gucağında bir yataydım.                                                             
گوجاغیندا بیر یاتایدیم
Elə bir behişt olursa,                                                                    ائله بیر بهشت اُلورسا
Daha mən öz Allahımdan,                                                             
داها من اُز آلاهیمدان
Başga bir şey istəməzdim.                                                         
باشقا بیر شئ ایستَمزدیم

+ نوشته شده در  سه شنبه بیست و هفتم تیر 1385ساعت 15:21  توسط aşgın |